An armed group of almost 30 civilians belonging to the same clan attacked soldiers at the camp on Tuesday, claiming the army had built on land they had owned for generations. A firefight ensued, during which three soldiers were killed, Somaliland’s Defence Minister Ahmed Haji Ali told the BBC’s Somali Service.

 Twenty-eight people were arrested and held overnight, and the military trial was held the following day. An attack on Somaliland’s military carries a mandatory death sentence for adults, the military court’s chairman told the BBC.

The court convicted the 17 on Wednesday, saying the defendants had confessed to the attack. Riot police dispersed dozens of people who marched through Hargeisa’s streets on Thursday demanding their release, the Associated Press reports.

Suldan Yusuf Muhumad, a clan elder representing the defendants, told the Voice of America that the court’s decision was made so quickly it did not allow justice to take its due course.

Waraysiga uu siiyey Dr. Faroole BBC-da wuxuu ku sheegey inay dalbadeen in lixda saxiixayaasha ah ay isugu yimaadaan Adis ababa si ay uga wada hadlaan loona dhameystiro waxyaabaha dhiman Dastuurka.

Wuxuu kaloo sheegey Dr. Faroole in Dowlada kumeel gaarka ahi ay dhowr jeer ka dhaga adaygtay in Puntland ay Gudiyada Dastuurka ka shaqaynaya qayb ku yeelato isagoo xusay intaas badalkeeda ay isku haleynayeen Wasiirka Dastuurka oo iyo Raysal wasaaraha oo kasoo jeeda Puntland.

Mar la waydiiyey Madaxweynaha in la qanciyey cabashadooda iyo in kale ayuu sheegey ineysan jirin wax lagu qanciyey balse aysugayaan shirka lagu qabanayo Adis ababa, wuxuuna Madaxweynuhu eeda cabashada Dastuurka dusha ka saarey iney Masuul ka yihiin dadkii qoray Dastuurka.

Madaxweyne Faroole wuxuu warbixin guud ka siiyey Martidii kulanka Xaalada guud ee Soomaaliya iyo halka uu marayo Qorshaha geedi socodka Nabada, wuxuu kaloo Madaxweynuhu ka hadlay arimo ay kamid yihiin Xaalada amaan ee Soomaaliya, la dagaalanka Argagixisada iyo Burcad badeedka, wuxuu kaloo madaxwenuhu taataabtay halka ay marayaan guud aaan xaalada soomaaliya.

Kulamo kale oo Madaxweyne Faroole iyo wafdiga la socda ay si gaara ula qaateen Masuuliyiinta Hindiya ayaa laga wada hadlay Arimo dhowra.

Madaxwyne Faroole wuxuu kaloo sigaara ula kulmay safiirada wadamada Democratic Republic of Congo, Turkey, UAE, Algeria, Yemen, Ethiopia, Malawi, Burkina Faso, Benin,  iyo Masar.

Wasiirka Arimaha Gudaha dowlada Puntland Mudane Cabdullahi Axmed Jamac oo isna kamid ah wafdiga aya kulamo gaara la qaatay Masuuliyiin Dowlada Hindiya u qaabilsan arimaha dibada.

Dhowaan ayaa Wafdiga Madaxweynuhu ka soo kici timi doonaan Dalka Hindiya, inkastoo aan wali la shaacin meesha ay u kicitimayaan, waxaase laga yabaa iney si toosa ugu soo laabtaan garowe iyagoo Soo maraya Dalka Itoobiya.

Warar kale oo waxaa jira sheegaya inay kusoo wajahan yihiin Dalka Kenya halkasoo laga yaabo inay kula kulmaan Qaybaha kale ee hogaanka soomaaliya iyo Qaramada Mdoobay waxaana laga yabaa in laga wadahadlo ama Dowlada KMG ay warbixin ku siiso halka uu marayo Qorshaha Geedi socodka nabada (Barnaamijka Road map-ka).

Kala soco Puntlandi.com

Halkaan ka akhriso khudbadii Madaxweynaha oo Engilish ah

wixii soo kordha wararka Safarka Madaxweynaha, Sawiradana hoos ka daawo

Mudane Sheekh Shariif Sheekh Axmed ayaa carrabka ku adkeeyay in dowladdiisu ay qaadaneyso tallaabo walba oo ay u arakto in dalka lagu gaarsiin lahaa casriga hadda jira ee dunidu, isagoo ku celi celiyay in marnaba aysan jiri doono wax dib u dhac ah oo ay dowladda Soomaaliyeed ogollaan doonto.

“Xaaladda waa mid wanaagsan, beesha caalamkuna waa in ay dhabbeysaa ballan qaadayada ay u sameysay dowladda Soomaaliya, bisha Augusto ka hor waxaa si rasmi ah loo hirgalinayaa dhammaan qodobadii ka harsanaa Road Map-ka iyo ka gudbidda marxaladda KMG ah si loo qaado tallabaada xigtana ay lama maarmaan tahay taageerrada caalamka ee Soomaaliya” ayuu yiri madaxweyne Sheekh Shariif.

Ugu dambeyntii haddalka madaxweynaha oo ahaa mid kooban ayuu ku soo gabagabeeyay in la gaaray waqtigii Soomaaliya ay  u hana qaadi lahayd horumarka ka socda adduunka, taasina ay tahay midda kaliyah ee ay  dadaalka ugu jiraan.

Source: SONNA

Sida lagu xusay qoraalka ceelka ayaa laga helay shidaal lagu qiyaasay in uu ku fadhiyo dhul baaxadiisu dhan tahay 150 mitir iyada oo shidaal intaas ka badanna la sheegay in la helay.

Waxaa sidoo kale la sheegay in shidaal cadadkiisu badan yahay laga arkay isla ceelka.

Ceelka Shabeel I ayaa illaa hadda la qoday dhumuc dherer le’eg 3,425 mitir oo dhulka hoostiisa ah.

Qodaalka shidaal ee Puntalnd ayaa waxaa fulinaysa shirkad lagu magacaabo Horn Petrolem.

Daljir

Wasiiro ka tirsan xukuumada ,qaar kamida mudanayaasha barlamanka Puntland qaybaha kala duwan ee bulshada ayaa siweyn ugu soo dhaweyey Garowe Isimada Puntland ee Muqdisho ka soo kicitimey saaka.

Aqalka Madaxtoyada Garowe ayaa madaxweyne kuxigeenka Gen.Cabdisamad Cali Shire ku qaabiley wafdigan,waxana halkaasi siwadajir ah loogula hadlay saxaafada oo goob-joog ahayd.

Isimadda Puntland ayaa afhayeenkooda Garaad Cadulaahi Cali Ciid halkaasi ka soo jeediyey warbixin ku saabsan safarkoodi Muqdisho ,ugu horeyna mahad balaaran u soo jeediyey madaxda DF Somalia ,ciidamada Amaanka iyo weliba hawlwadeenadii goobta ay deganaayeen.

Waxa uu sheegey in Muqdisho u tageen shirkii odayaash islamarkaasina haatan soo laabashadooda Garowe aysan salka ku hayn caro ama ka bixitaan shirka ah balse ay tahay inay dib talo iyo tashi ugu soo laabtaan bulshada ay matalayaan ee reer Puntland.

Waxa uu meesha ka saaray hadalo ka soo yeerey warbaahinta qaar ee ah inay Puntland ka baxdey shirkii Odayaasha ,isagoona ku adkeeyey in Puntland u taagan tahay maslaxa umadda Soomaliyeed.

Qabyo-qoraalka dastuurka DF Somalia ayuu tilmaamey inay ansixinayaan markii la qabyo –tiro islamarkaana lagu saleeyo nidaamka federaalka ah ee u qeexayo heshiishka geedi socodka nabada Somalia.

‘’Waxaan go’aansaney inaan kaaqadno kaalinta aan ku lahayn ergo qaybsiga aana dowladayada iyo dadkii na dirsadey tashi iyo tali la noqoneyno’’ ayuu yiri Garaad Cadulaahi Cali Ciid.

Halkan ka daawo sawirada soo dhaweynta.

Halkan ka dhageyso codka Garaad Cabdulaahi Cali Ciid

Agaasimaha Hay’adda Cilmi Baarista Puntland ee PDRC Cabdiraxmaan Cabdulle Shuuke ayaa waxa uu sharaxay taariikhta dhalinyaradii Soomaaliyeed ee la dagaalantey gumeysihii dalka heystey ee SYL, waxaana uu sheegey in dhalinyaradaasi ay ahaayeen kuwo aan isku raacin qabiil ee isku raacay sidii loo xoreyn lahaa dalka Somaliya.

Mr. Shuuke, waxa uu dhalinyaradda ku dhiiriyay in ay ka qeybqaataan horumarka dalka, ka hortaga colaadaha soo noqnoqda ee beelaha si loo gaaro horumar ballaaran.

Kulankan, ayaa lagu qaadaa dhigayaa sida ay Dhalinyaraddu uga qeybqaadan karaan ka hortaga dagaalada beelaha ee soo noqnoqda.

Aqoonsiga Sarkaalkan ayaa la soo dhigya Barta Twitter-ka ee ay leeyihiin, waxaana magaca sarkaalkan uu ahaa BIZIMANA Emmanuel, kaasoo ay sheegeen inuu ahaa Sarkaalkii hogaaminayay dagaalka Dayniile.

War shalay laga sii daayay Idaacad afkooda ku hadasha ayaa lagu sheegay in howl gal si gaar ah u fuliyeen Ciidamadooda ay ku dileen Sarkaalkaas iyo Ciidamo la socday oo ku sugnaa degmada Dayniile.

Barta Twitter-ka Al-Shabaab ayaa horay loo soo dhigay macluumaad iyo muuqaalada Askar horay looga dilay Brundi dagaalkii October ka dhacay degmada Dayniile, kaasoo ahaa kii ay ku hoobteen Ciidamada Brundi ee Muqdisho ka dagaalamaya.

Hase ahaatee Saraakiisha Shabaab ayaa sheegay in Sarkaalkan uu yahay kii labaad oo Brundi ku dileen Muqdisho, kadib markii 18-kii bishii September ee sanadkii 2009-kii weerar is qarxin ahaa oo ay ku qaadeen Xarunta Xalane ay ku dileen Taliye xigeenkii AMISOM ahaana Taliyaha Ciidamada Brundi Juvenal Niyoyonguza, kaasoo isaga iyo 19-kale ay ku dhinteen weerarkii ugu ba’naa ee is qarxin ka fuliyaan Xarunta AMISOM.

Ma jirto wax war ah oo ka soo baxay Taliska AMISOM, inkastoo shalay Afhayeenka Ciidamada Brundi ayaa wareysi uu siiyay mid ka mid ah Idaacadaha Maxaliga uu ku beeniyay sheegashada ugubka aheyd ee Al-Shabaab ka soo yeeray ee ahaa in Sarkaal Brundi ay dileen, balse maanta ay soo bandhigeen aqoonsigiisa BIZIMANA Emmanuel.

Caqabado badan kadib, dowladdu waxay muujisay hogaan iyo karti ay kaga go’an tahay in natiijo laga gaaro howlaha socda wakhtigan muhiimka ah, iyadoo ay oday-dhaqameedyada dadaal ugu jiraan sidii looga arinsan lahaa aayaha ummada Soomaaliyeed. Dadaalka Dadaalka dowladu waxaa ka dhashay natiijooyin oo shacabka Soomaaliyeed galiyay kalsooni ku aadan wax-qabadka dowladooda. Taasi waxay abuurtay dareenkii shacabka oo wax iska badalay, maadaama ay dowladdu heshay kalsooni, balse waxaa meesha ka maqan kaalintii ku aadaneyd beesha caalamka.

Bishii September ee sanadkii hore, Beesha Caalamka waxay yaboohday kharashkii lagu meel marin lahaa geedi-socodka Roadmap-ka, balse wali kharashkaas ma soo gaarin DKMG. Taageerada beesha caalamka waxay aasaas u aheyd horumarintii iyo waxqabadkii DKMG ee sanadihii lasoo dhaafay taas oo shacabka Soomaaliyeed abaal weyn uga hayaan. Waxaa suura gal ah in dibu-dhigida kharashka loo balan qaaday DKMG ay keeni karto hakad ku yimaada waxqabadkii iyo horumarkii la gaaray.

Dowladdu waxay u diyaar garowday dhameystirka howlaha geedi-socodka Roadmap-ka, iyagoo ay jirto caqabado salka ku haya miisaaniyadda, sababtoo ah inaan la dhameystirin heshiiskii ayaa ah khasaaro. Dhanka siyaasada, dowladdu waxay abuurtay jawi cusub oo ay shacabku ku qanacsan yihiin kaas oo nabad ku dhameynaya xiliga kala-guurka. Oday-dhaqameedyada waxaa ka go’an horumuud in ay ka noqdaan dadaalka nabadda iyo dhameystirka howlaha geedi-socodka iyo wakhtiga ka danbeeya.

Wafuuda waxaa la siiyay fursado ay wax kaga qabtaan dhibaatooyinka qabaa’ilka kala tirsanayaan iyadoo si gooni gooni ah looga fariistay arimahaas maalmihii lasoo dhaafay. Dowladda waxay u aragtaa howlaha muhiimka ah ee qabsoomay kuwa aad u dhiiragalinaya oo taageeri doono xeer-dhaqameedka iyo sidii xal loogu heli lahaa maareynta khilaafka.

Waxaa cad in dalka uu ku socdo wadada horumarka, balse waxaa haboon in dadaalka dowladda uu daba socdo taageero dhaqaale si loo xaqiijiyo dhameystirka howlaha harsan ee geedissocodka qorshaha Roadmap-ka. Beesha caalamka waxay fahamsan yihiin marxalada uu ku sugan yahay, gaar ahaan waqtiga kala guurka ee foodda nagu haya, kaas oo aan lagu maareyn karin yabooh aan wali la bixin.

SONNA

Kulankan ayaa waxaa ka qeybgalay qaar ka tirsan haweenka Soomaaliyeed ee ku dhaqan magaalada Muqdisho waxaana goob joog ka ahaa wasiirka wasaaradda Haweenka iyo Daryeelka Qoyska ee xukuumadda Soomaaliya Marwo Maryan Aweys Jaamac, iyadoona la’iskula meel dhigay in haweenka Soomaaliyeed ay noqdaan kuwa ugu horeeya ee ansixiya dastuurka, si looga baxo xilliga KMG ah islamarkaana loo tiigsado dowladnimo waarta.

Wasiirka Haweenka iyo Dareyeelka Qpyska Marwo Maryan Aweys Jaamac oo kulankaasi ka hadashay ayaa waxa ay sheegtay in haweenka Soomaaliyeed looga baahan yahay in ay midoobaan islamarkaana ay u istaagaan ansixinta dastuurka qabyo qoraalka oo ay sheegtay in uu yahay furaha mustaqbalka Soomaaliya.

Marwo Maryan Aweys Jaamac ayaa intaasi raacisay in wax-lagu farxo ay tahay in haweenka Soomaaliyeed ay marwaliba u taagan yihiin horumarka dalka, waxa ayna ku boorisay in ay sii wadaan dadaaladooda ay ku baadi goobayaan nabada iyo kala danbeynta.

Haweenka Soomaaliyeed ayaa lagu xasuustaa kaaliintii lama ilaawaanka aheyd oo ay ka soo qaateen halgankii gobanimada iyo sida ay ugu hiilliyaan nabadada mar waliba.

SONNA

Siyaasiga Faarax Maxamuud (Dooxa Joog) oo Maanta Maxkamada Darajada 1aad ee Dowlada Puntland ay ku riday xikun dil ah ayaa Caawa Jawaab ka bixiyay sida uu Xukunkaasi u arko.

Mudane Faarax oo haatan ku sugan Magaalada Muqdisho ee Xarunta Dalka Soomaaliya , ayaa Horseed Media ugu waramay Howlaha uu Halkaasi u joogo, Sida uu u arko xukunkii ay Maxkamada Darjada 1-aad ee Gobolka Bari ku riday ay iyo Arimo kale.

Mudane Faarax Maxamuud  (Dooxa Joog), Horseed Media u  sheegay in uu Magaalada Muqdisho u joogo howlo ku saabsan Dastuur u sameynta Dalka Soomaaliy iyo Kulamo uu rabo in uu la qaato Madaxda Sar Sare ee Dowlada Kmg ee Soomaaliya.

Dhageyso Wareysiga Faarax Maxamuud (Dooxa Joog) 

Balse waxa uu Jawaab ka bixiyay Xukunkii Maanta ay ku riday Maxakamada Darajada 1aad ee Gobolka Bari, wuxuuna ku timaamaay in uu ahaa arin  aan Macquul eheen.

Sidoo kale Mr Faarax Dooxa Joog, ayaa ku adkeystay in haba yaraate aysan jirin wax danbe ah ee uu  gelay,  isagoo sheegay in ay iyagu yihiin Maamul Madax Banaan oo aan Hoos Imaanin Maxkamadaha Puntland waa sida uu hadalka u dhigay.

Si kastaba ha ahaate Jawaabta Siyaasi Faarax uu ka biyixiyay Xukunta Maanta lagu riday ayaa imaanayo, Saacado kadib markii Maanta Maxkamada Darajaad 1aad ee Gobolka Bari ay  ku riday Xukun Dil ah.

Xeer  ilaaliyaha guud ee Puntland Maxamuud Xasan Aw-cismaan, ayaa ku eedeeyay siyaasi Faarax Maxamuud (Dooxa joog) in uu Abaabulay Arimo Amni daro u keeni kara Deegaanada Puntland.

Waxaan sidoo kale dadka reer Kismaayo u  soo jeedinayaa  iney Marxuum Haji Ibraahim Uunlaay u duceeyaan in badan waayo magaalada Kismaayo  ee goor iyo ayaan aynu ku taahno inta ay ku dhaq dhaqaaqeyso waxaa u sameeyey marxuum Haji Ibraahim Uunlaay, haddey noqon laheyd Cisbitaalad sida kan  Tiibishada ee xaafadda calanley cisbitaalka  guud ee Kismaayo, Kii Ibiritooriya. Mishaajiddo sida kan jaamaca ee u dhow isteeshinka booliska IWM.

Haji Ibrahim Uunlaay Alle ha u naxariisto wuxuu ahaa bud dhigihii Shirkadii Kujuu, oo aheyd oo shirkad intii la doono wax weyn ka qabatay dhanka horumarinta magaalada Kismaayo inteey jirtay. haddeey noqon la heyd shoqo u abuuridda dadka deegaanka ku dhaqan.

Waxaa Marxuum Haji Ibraahim Uunlaay halkan duco uga diraya.

Author Adan Ugaas Mohamud Boqow
Mustafa Mohamed Haji Afbalaar
Ali Saciid Nacnac
Abdi aziz isma’il Saciid Beeldaje
Bashir Abdi sheekh Doon (Bashiir Aboow)
Abdirahman Dawaare (Hiitaash)

Fiiro -gaar ah

Fadlan ducada ku qor halka hoose ee comments ka

Madaxweynaha Dowladda Puntland Dr. Cabdiraxman Maxamad Maxamud (Farole) iyo Wafdi uu hogaaminayo ayaa maanta [Axad] ka dagay magaalada New Delhi ee xarunta dalka India ka dib markii uu kulan la qaatay mas’uuliyiinta dalka Ethiopia.

Wafdiga Madaxweynaha Puntland oo uu ka mid yahay Wasiirka Arrimaha Gudaha Gen. Cabdullahi Axmed Jamac (Ilkajir) ayaa ka soo duulay magaalada Garowe ee xarunta Puntland maalintii Jimcaha (11 May 2012) iyagoo kusii jeeda New Delhi oo ay ka heleen casuumaad rasmi ah Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee dalka India.

Madaxweyne Farole ayaa maalinimadii Sabtida ah kula kulmay Addis Ababa Rai’sul Wasaare-xigeenka ahna Wasiirka Arrimaha Dibadda Mr. Hailemariam Desalegn, iyadoo ay mas’uuliyiintaasi ka wada hadleen arrimaha kusoo cusboonaaday guud ahaan Somalia dhanka amaanka iyo arrimaha siyaasadda.

Madaxweyne Farole iyo Wafdigiis ayaa waxaa garoonka diyaaradaha ee Indira Gandhi International Airport kusoo dhaweeyey mas’uuliyiin ka socota Safaarada Somalida oo ay hormuud ka tahay Ambassador Ebyan M. Salax iyo sarakiil ka socota Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee dalka India.

Madaxweynaha Puntland ayaa la filanayaa inuu kala hadlo mas’uuliyiinta Dowladda India arrimaha Somalia guud ahaan iyo Puntland gaar ahaan, wadahadalaas ayaa sidoo kale lagu soo qaadi doonaa horumarinta hey’adaha Dowliga ah, iskaashiga la dagaalanka burcad-badeeda, iyo ka faa’idaysiga teknoloojiyada casriga ah oo uu ku hormaray dalka India.

H M

Julius Owino oo ah kuxigeen Afhayeenka Boliiska Kenya oo wareysi siiyay wargeyska The Daily nation ee ka soo baxa dalka Kenya ayaa sheegay in sawir qaadahaan u dhashay dalka Germany uu Kenya ku soo galay sharci darro islamarkaana uu isticmaalijiray magacyo kala gadisay oo ay ka mid ahaayeen Andreas Martin Muller iyo Abu Nusaibah, waxa uuna xusay in arrintaasi ay keentay in shaki uu soo galo ciidamada ammaanka ee dalka Kenya.

Mr.Julius Owino ayaa intaasi raaciyay in baaritaano dheer kadib ay ogaadeen in muwaadinkaasi uu ka madax banana yahay danbiyada lagu soo oogay ee sheegayo in Ahmed Khaled Mueller uu xiriir laleeyahay Al-shabaab iyo Al-qaacida.

Isbuucii aynu ka soo gudubnay ayey aheed markii Boliiska Kenya ay sii daayeen sawir qaade kale oo ay uga shakiyeen in uu lug ku lahaa qarax 29-kii April ka dhacay kaniisad ku taalo magaalada Nairobi ee xarunta dalka Kenya, kaa oo ay ku nafwaayeen labo ruux islamarkaana ay ku dhaawacmeen 15 kale.

Wareegto ka soo baxday Gudoomiyaha oo uu saxaafada u aqriyay Xoghayaha guud ee Maamulka Gobolka Banaadir C/kaafi Hilowle Cismaan ayuu ku sheegay in wareegtada xilka looga qaaday markii muddo lix bilood ah uu dayacay howshiisa.

C/kaafi Hilowle ayaa sidoo kale sheegay in Mr Cariig uu ku howlanaa faafitan warar been abuur ah oo ka dhan ah Maamulka Gobolka, sidaasna xilka looga qaaday sida uu yiri.

Tarsan iyo Cariig oo isku heyb ah, waxaana xil ka qaadistiisa ay salka la galeysa arrimo badan oo labada shaqsi si gaar ah uga dhaxeeyay.

Maxamed C/llaahi Cariig oo Afhayeenimada Gobolka loo magacaabay xilligii Gudoomiyaha Gobolka uu ahaa Eng. Nuune ayaa mar uu xalay wareysi siiyay Qaar ka mid ah Idaacadaha Muqdisho ku eedeeyay Gudoomiye Tarsan inuu isaga isku dayay inuu qaarijiyo, isla markaana u diidanaa howshiisa.

jowhar

Sida ay sheegayaan wararka Madaxweynaha oo labadii cisho ugu dambeeyay ku sugnaa Magaalada Kampala, ayaa kula kulmay dhigiisa Uganda Yoweri Museveni oo ay ka wada hadleen arrimaha ammaanka iyo siyaasada.

Madaxweyne Shariif ayaa caawa saqda dhexe ka dhoofi doona Magaalada Nairobi oo uu uga sii gudbi doono Magaalada New York, iyadoo Madaxweynuhu Taransit ku noqonayo Garoonka diyaaradaha ee Joma Kenyati Air Port.

Wararka ku saabsan safarka Madaxweynaha ayaa la xiriira qorshaha Road Map-ka oo xilligan Beesha caalamka ay u aragto in caqabado ku hor-gudban yihiin, isla markaana ay adag tahay sida uu ku meel maro xilligan adag.

Ilo ku sugan Madaxtooyada ayaa sheegaya in Madaxweynaha uu ka qeyb geli doono shir ka dhici doono Mareykanka, inkastoo aan la sii faah faahin shirkaas waxa uu ku qotomo.

Madaxweyne Shariif ayaa safarkiisa waxaa uu qaadan doonaa muddo todobaad ah, oo ugu dambeyn 19-ka bishan uu dib ugu soo laaban doono magaalada Muqdisho.

Xildhibaanada baarlamaanka ayaa hadal haya safarka Madaxweynaha ee ugu ambabixi doono dalka mareykanka, iyadoo durba arrimahan ay noqdeen kuwo saacadihii u dambeeyay la isla dhex marayay.

Dowladda uu madaxda ka yahay Shariif ayaa waxaa uu waqtigeeda ku eg yahay bisha Agosto, xilligaas oo la filayo inuu dhamaado xilliga KMG, isla markaana loo gudbo dowlad rasmi ah, waxaana la filayaa inay dhacdo doorasho madaxda dowladda.

taxanaha taariikhda Madaxweyne Cabdullahi Yusuf  waxaan hada diin soo gudbinaynaa Qaybtii kowaad. maalmaha soo socana Qaybaha kale.

Puntlandi.com waxaa u ogolaadey inaan qaybo kamid ah daabacno taariikhda Madaxweynaha ogolaanshana nasiiyey Tafatiraha Buuga Halgan iyo Hagardaamo Mudane Maxamed Sh. Xasan Nuur 

Qaybtii Kowaad Taxanaha TaariikhdaMadaxweyna Cabdullahi yusuf 1934-2012

Madaxweyne Cabdullaahi Yusuf wuxuu dhashay sanadkii 1934, wuxuuna ku dhashay Tuulada Birta Dheer oo ku dhow magaalada Garowe, Markuu dhalanayay ayaa Hooyadiis Bullo Nuur Seed  waxay ku dhibtoonaysay oo ay fooshu haysay mudo Sadex maalmood iyo sadex habeyn, Qoyska uu ka dhashay ee Reer Yusuf Axmed waxay ahaayeen Xoolo dhaqato.

Aabihiis Yusuf Axmed Yeey wuxuu dhalay 15 wiil iyo 3 gabdhood, lakiin waxaa isaga la bah ahaa(Hooyadiis dhashay) Lix wiil iyo Labo gabdhood, cabdullaahi Yusuf isagaa ugu yaraa caruurta hooyadiis dhashay oo wuxuu ahaa Yaraankii.

Cabdullaahi Yusuf Hooyadiis waxay dhimatay isagoo 7 sano jir ah, wixii xiligaas ka dambeysey wuxuu la noolaa Walaalihiis oo Aayadiis(Bahda kale) ayaa gacanta ku haysay, hooyadiisa labaad waxaa la oran jiray Caasho Jaamac sugule.

Qiso yar habaynkii uu dhashay Cabdullahi Yusuf

Subaxnimadii Habeenkii uu Cabdullaahi Yusuf dhashay waxaa shir ku lahaa goobta uu ku dhashay meel u dhow Odoyaasha Beesha oo Aabihiis ku jiro,Odoyaasha ayaa ahaa beesha uu Cabdullaahi ka dhashay oo dhaqan ahaan ahaa kuwa hogamiya beelaha deegaanka Mudug, Odey kamid ahaa Odoyaasha oo la oran jiray Muuse-Geele oo caan ku haa Xidigeysiga(Dadka illahay heybada u siiyey inay sheegeen waxyabaha qaar) sumcad weyna xirfadiisaas ku lahaa oo badanaa waa l arki jirey wuxuu sheego.

Intaan shirku bilaaban baa Odeygii muuse-Geele ahaa inuu istaagay yiri ”Allow yaa xalay wiil u dhashay” waxaa durbadiiba istaagay Yusuf Axmed oo Cabdullahi Yusuf aabihiis ah wuxuuna yiri ”Anaa wiil ii dhashay”.

Muuse-Geele wuxuu yiri ”Imisa wiilbaa wiilka kuu dhashay Xalay ka wayn” Axmed Yusuf wuxuu yiri  oo ugu jawaabay Lix”, Muuse-Geele wuxuu Yiri Axmedow ragaas oo dhan waxaa ka hana qaadi doona Wiilka xalay kuu dhashay(Cabdullahi Yusuf Axmed), wuuna nasiib badan yahay, Bulshada dhexdeedana Magac buu ku yeelan doona.

Sidii Muuse-Geele  Sheegey bay kusoo dhamaatay nolosha Madaxweyen Cabdullaahi Yusuf wuxuu noqdey ninka  kaliya ee Qoyskaas iska Daaye Soomaali ka dhexmuuqdey gaarayna jagada ugu sareysa e Qof gaaro, magac iyo haybadna ku lahaa.

Cabdullahi Yusuf wuxuu kusoo barbaray Miyiga, xiligaas uu yaraa waxaa miyiga ka jiray rafaad iyo nolol adag, taasoo maalin iyo habaynba shaqo lagu jirey, cabdullahi wuxuu ahaa wiil ka firfircoon caruurta ay isku Da’da yihiin, wuxuu waxka raaci jirey xoolaha, inkastoo uu shaqadaas la qayb ahaa Caruurta kale hadana wuxuu ku feer waday isagu barashada Quranka, macalnkiisii quraaanka u bilaabay waxaa la oran jirey Cabdiraxmaan Maxamed Islaan.

Noloshisii Ciidanka

1950 ayaa Cabdullaahi Magalo uu indhihiisa ku arko ugu horeysey,maalin maalmaha ka mid ah ayaa Cabdullaahi iyadoon raali looga ahayn wuxuu khasab kusoo raacay Koox dhalinyaro ah oo isaga ka waaweyn kuwasoo ka koobnaa Walaalihiis iyo Ilma adeer-tiis, kuwasoo Xoolo iib ah magaalada usoo kexeeyey kadibna ay reerka cuno ugu soo iibshan lacagtaas.

Cabdulaahi Yusuf dhalinyarada la socotay aadbay uga Xoog waynaayeen, wayna ka waynaayeen, markii magaalada la yimid Magaaladaasoo ahayd Gaalkacyo,Waxaa Cabdullaahi ku dhacay amakaak, wuxuu la yabay dhismayaasha magaalada , Wadooyinka iyo Dadka farah badan ee isdhaafaya, waa markii uu horeysey ee uu Magaalo yimaado.

Raga la socay maalintaas waxay kala ahaayeen.

1-     Axmed Yusuf Axmed Yeey(Diigsokeeye)(Walaalkiis ka wayn, Waxaa 1992 lagu diley Muqdisho, waxaana loo diley si bareer ah)

2-     Cabdile Guuleed Yeey (Adeerkiis)

3-     Aaden Yusuf Axmed Yeey(Walaalkiis)

4-     Iyo Cabdi Guuleed Yeey(Adeerkiis)

Markii ay Xoolihii gadeeen ayna soo iibsadeen Badeecadii(Cuno) loosoo direy ayay arkeen meel saf loogu jiro,markii ay yimaadeen ayaa ragii Cabdullaahi la socday ka war heleen in meesha Ciidan lagu qorayo,(Wa xiligii Talyaniga oo Talyaaniga ayaa Ciidanka Qorayay),Cabdullahi iyagoon usheegin ayay safkii galeen kuna qorteen Ciidan.

Cabdullahi Yusuf wuxuu xiligaas ahaa 16 jir mana uusan aqoon ciidanku wuxuu yahay iyo sababta safka loogu jiro lakiin markuu ar kay Ragii la socday oo meel koox koox lo dhoooban yahay rag kale ku dhex jira , ayuu go’aan sadey inuusan ragiisa ka harin,Aad buu u yaraa xiligaas.

Ninkii Talyaaniga ahaa ayaa Turjubaankii Soomaaliga ahaa ku yiri qor wiilka halkaas taagan(Cabdullahi), cabdullahi ninkii Turjubaanka ahaa baa u yimid waxaana dhexmaray sheekadaan

Turjubaankii:- Waryaa ma qoraonaysaa Askarinimo

Cabdullahi(oo aan fahan sanayn waxa laga hadlayo) wuxuu ku jawaabay haa

Sidaas buuna ku qortay Askarinimo sanadkii 1950.

Cabdullaahi Yusuf mar uu ka hadlayay sababta ku kaliftay inuu askarinimada qorto wuxuu yiri

“Askarinimada uma qoran Codsigii uu iisoo jeediyey ninka Turjubaanka ahaa ee waxaan ka xumaa inaan ka haro ragaan wada soconay oo iyagu ciidanka qortay”.

Cabdullahi markaas baa ugu horeysey gaari uu raaco, waxaa isaga iyo askartii la qorey loo qaadey Baledweyne.

Cabdullaah intuu uu soo saara gaariga waxaa soo martay sheeko xiiso leh, mar uu ka hadlayay xaaladaas wuxuu yiri sedan

“Markii aan Magaalada baled weyne kusoo dhowaanay waxaaan soo galnay Dhul buura gaagaaban le, dhir dhaadhaadheer iyo dhul dooga, tog biyo marayaa(Wabiga) iyaoon circa wax rooba ka da’ayn,Qoraxduna aad u kulushahay, Waxaan ragii iga waynaa ee ila socday u sheegey inay Mucjisadan wax iiga sheegaan, iyagoo laftoodu aysan waxba igu dhaamin waxay I xasuusiyeen inaan isku meel ka nimid oo aysan dhulkaakaan waligood arag”.

Safar dheer ka dib waxaa la keeney xerada tababarka Ciidanka ee Dhanaane.

Sidaas buu askarinimada kusoo galay Alle ha u naxariistee Cabdullahi Yusuf.

Sanadkii 1954 waxaa Cabdullaahi iyo 13 dhalinyaro kale loogu qaday tababar ciidan Dalka Talyaaniga, waxaana laga dajiyey magaaladarome.

Waxay ragii lala qaaday kala ahaayeen

Maxamed Cali samatar

Maxamed Farax Caydiid

Salaad Cali gabeyre

Cabdalla Maxamed Faadil

Salaad gabeyre Kadiye

Maxamed Jamac Xarbi

Xasan Maxamed Sabriye(Gamuur)

Maxamed Nuur Maxamed(Baarqab)

Abuukar xasan weheliye()Suleey)

Ibraahim Rooble Doonyaale

Maxamed Cali sharmaake

Cilmi Nuur tarabi

Nuur Caddowcali

 Iyo Abuukar Gacal Muudeey

Markay Dalka kusoo laabteen sanadkii 1956 waxaa la siiyey xidigtii kowaad, Cabdullahi Yusuf wuxuu ahaa layli sargaalkii ugu Darajada sareeyey ee tababarkaan soo qaatay,.

Cabdullahi Yusuf wuxuu taariikh dheer ku lahaa Ciidanka Xooga Dalka Soomaaliyed, Sanadkii 1964 wuxuu isagoo gaashaanle ah magaca Soomaaliya ayna soo dirtey Dowlada Soomaaliya uu heshiis Xabad joojin ah kula saxiixey saraakiil Itoobiyaan ah magaalada Dooloow, heshiiskaa waxaa lagu joojiyey Dagaal xiligaas dhex maray Soomaaliya iyo Itoobiya.

Sanadkii 1969 bishii  disembark Markii Maxamed Siyaad bare Madaxweynaha ahaa waxaa la xirey Cabdullahi yusuf wuxuuna Xirnaa ilaa 1975, waxaa la xiraa oo ay siku Qol ahaayeen Maxamed Farax Caydiid.

Malin malmaha kamid ah ayaa Jana Ismaaciil Axmed ISmaaciil u tagay Maxamed siyaad Bare,xiligaas waxay xiraayeen Lix sano, janankii wuxuu Siyad Bare ku yiri “Madaxweyne Maxaad ka damacday Cabdullahi Yusuf iyo Caydiid” Sidaas baa lagusoo dayey.

Lasoco qybta labaad

Hadaladii Marxuumka laga dhaxlay waxaa kamid ahaa

• Itoobiya waxay danaysaa inay Dalka ka dhismaan maamulo yaryar ooaan midnimadoodu yeelan karin awood ay boorka kaga jafaan siyaasadii Soomaaliweyn oo ah laf dhuunta kaga tagan Itoobiya.
• Kenya waxay ku dadaashaa inay dhaqaale ahaan ka faa’iideysato dhibatada Soomaaliya, dhaqaalaha Soomaaliya caalamka ugu talagalay waxaa lagu maamula Kenya.
• Siyaasada Yemen ee soomaaliya ayaa ah mid aan marnaba isbadalinoo ku salaysan sidii Soomaaliya gacan loogu siin lahaa inay dhab ahaan dib isugu taagto qaranimadiina u hesho.
• Carabtu waxay Ururada Diimeedyada siiyaan dhaqaale aan sidii loo rabay loo adeegsan
• Faragalinta siyaasadeed ee Caalamka ka ga imaanaysa Soomaaliya waxaa ugu daran Masar iyo Itoobiya.

S. Q

Saxaafada wadanka Turkiga ayaa mudooyinkan waxay si weyn uga hadlayaan arimaha Soomaaliya, iyadoo qaybaha warbaahinta dalkaasi sida Telefishinada, Idaacadaha & Wargeysyadu ay ka hadlayaan xaalada Soomaaliya.

Telifishinka TRT oo ah warbaahinta ugu balaaran wadankaasi ayaa dhawaan dood arimaha Soomaaliya ku aadan wuxuu u qabtey siyaasiyiin iyo saxafiyiin rug cadaa ah oo wadamada Carabta ka soo jeeda waxaana looga hadley xaaladaha Soomaaliya ee dhinacyada amaanka, siyaasada iyo bini’aadamtinimada.

Siyaasi Cali Cabdi Awaare oo ah mulkiilaha Warbaahinta SBC oo dhawaan dalka Turkiga kaga qayb galey shirweyne balaaran oo loogu magac darey Turkey Africa Media Forum oo ay isagu yimaadeen mulkiilayaasha iyo madaxda qaybaha warbaahinta ugu waa weyn wadamada Afrika iyo waliba wadanka Turkiga ayaa dooda Tv-ga TRT wuxuu kala qayb galey rug cadaa dhanka saxaafada dood arimaha Soomaaliya ku aadan gaar ahaan xaaladaha ay haatan ku sugan tahay Soomaaliya.

Dooda uu qabtey Telefsihinka TRT ayaa waxaa sidoo kale lagu soo qaadey horumarka saxaafada Soomaaliya iyo waliba dhibaatooyinka saxaafada la soo gudboonay sida dilalka iyo xariga.

Korneel Kaamil Sheekh Xuseen oo ka tirsan ciidamada ammaanka ee dowladda Soomaaliya oo la hadalay saxaafada ayaa ka warbixiyay sheegay in horjoogaha shisheeye ay qabteen isagoo saaran gaari rakaab ah kaddib markii ay baaritaan ku sameeyeen gaariga.

Kornayl Kaamil ayaa intaas ku daray in horjoogaha uu u dhashay dalka Tanzania, da’diisuna lagu qiyaasay 35 jir.

Wuxuu sheegay in la qabtay isagoo u socday dalka Kenya.

Kornayl Kaamil Sheekh Xuseen ayaa tilmaamay in horjoogaha uu ka soo howlgalay magaalada Muqdisho iyo gobollo ka tirsan dalka.

SONNA

Prof Cabdiweli Maxamed Cali oo la hadlay warbaahinta ku hadasha afka DKG ah ayaa sheegay in fikirkaasii uu yahay mid u gaar ah Puntland.

Wuxuuna intaas ku daray in eedeynta Puntland ee ku aadan Dastuurku aysan ahayn mid wax u dhimi karta geedi socodka lagu dhamaystirayo Road map-ka.

Hadalka Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya ayaa imaanaya xilli maalintii shalay ahayd uu madaxweynaha Puntland sheegay in Dastuurka qabyada ahi uu yahay  mid aan Soomaaliya u qalmin.

Dhinaca kale dowladda Puntland ayaa maanta shaacisay qodobada ay ka walaacsan tahay ee Dastuurka, kuwaasoo ay soo diyaariyeen guddiga dib u eegista Dastuurka dowladda dhexe ee Soomaaliya.

HM.

Qodobka 1aad Jamhuuriyada

Faqrada 1aad: halaga dhigo: Somalia waa Jamhuuriyada Federaal ah.

Fiiro Gaar ah Meelkasta oo ay ku qoran tahay “Dowlada Goboleedyadda” waa in loo badala Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka Somalia.

Qodobka 5aad: Afafka rasmiga ah

Dalka wuxuu u baahanyahay hal luuqad oo rasmi ah (af Soomaali). Lahjadaha kale oo af guriga ah, si kastaba ha u kala badnaadeenee, deegamada ay ka jiraan sidii hore halooga isticmaalo.

Qodobka 6aad: Calanka iyo Astaanta Qaranka

Faqrada 3aad: oo u qoran: “Baarlamaanka ayaa sharci gaar ah soo saaraya Heesta Qaranka, billadaha sharafta iyo maamuuska ay mudan yihiin calanka iyo heesta qaranka ee Jamhuuriyadda Soomaaliya.”

Halaga saaro weerta ah “Baarlamaankaa ayaa sharci gaar ah ka soo saaraya” iyadoo ay hore u jirtay Heesta Qaranka (Soomaaliyey Toosoo).

Halagu daro: “Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka Somalia waxay yeelanayaan Calankooda iyo Astaantooda gaarka ah” taasoo waafaqsan nidaamka Federaalka ee caalamiga ah.

Qodobka 7aad: Dhulka Dowladda

Faqrada 1aad: oo u qoran: “si waafaqsan sharci uu Baarlamaanka Qaranku ansixiyo.” Halaga dhigo: “si waafaqsan sharciga Caalamiga ah.”

Qodobka 9aad: Magaala Madaxda Qaranka

Halagu daro: “Magaalo madaxda waa meel loo siman yahay, waana in loo sameeyaa maqaam gaar ah (special status) oo ay ka wada xaajoodaan kana heshiiyaan Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka Somalia.”

Sidoo kale, halagu daro baahinta xaruumaha Hey’adaha Federaalka Dastuuriga ah, sida Baarlamaanka, Golaha Fulinta, iyo Ciidamada (decentralization of Federal Government institutions).

Qodobka 19aad: Xurmada Hoyga

Faqrada 1aad: Halagu daro: “…ama hadaan fal-dambiyeed gudihiisa ka dhacaynin.”

Qodobka 44aad: Dhulka

Farqada 3aad: Qodobkaa waa in lagu kordhiyaa: “Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka Somalia waxay dajinayaan siyaasad-dhuleed heerkooda ah.”

Qodobka 45aad: Kheyraadka dabiiciga ah

Farqada 2aad: oo u qoran: “Baarlamaanka Federaalka waa inuu dejiyaa sharci qeexaya sida ay kala yeelanayaan dawladda federaalka, Dawlad Goboleedyada iyo Maamulada Degaanada dakhliga ka soo baxa shidaalka, macaadiinta iyo rukhsadaha kalluumaysiga.”

Oraahdaa waa mid aan waafaqsanayn nidaamka Federaalka. Qodobkaan waa in meesha laga saaraa illaa ay ka xaajoodaan Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka.

Kheyraadka dabiiciga ah: Wixii dhulka Somalia oogadiisa ku yaala, oo hadaba la kala leeyahay, sida badda, webbiyadda, iyo dhul beereedka, deegaan walba wixii ku yaal buu leeyahay, waxaana maamulaya Dowladaha Xubanaha ka Dowladda Federaalka. Wixii intaa ka soo haray oo maalgelid u baahan (sida macadiinta, shidaalka, gaas, iwm) waxaa ka wada xaajoonaya wax qaybsigooda Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka. Qodobkaan kheyraadka ah wuxuu ka horimaanaya Qodobka 54aad ee Dastuurka Puntland.

Qodobka 53aad: Nidaamka Doorashooyinka

Qodobkaan oo u qoran: “Nidaamka doorashooyinka Jamhuuriyadda Soomaaliya waxaa saldhig u ah isudhignaanta tirada kuraasta uu xisbi ka helo Golaha Shacabka iyo boqolkiiba inta isla xisbigaasi ka helo tirada guud ee codbixinta.”

Qodobkaan oo ka hadlaya arrin aan cadayn oo Somalia aan lagaga dhaqmi karin lana aqbali karin, waana in meesha laga saaraa.

Qodobka 58aad: Habdhaqanka Doorashooyinka

Halagu daro: “Guddiga Doorashooyinka Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka”

Qodobka 59aad: Sharciga Doorashooyinka

Qodobkaan oo u qoran: “Baarlamaanka Federaalka ayaa soo saaraya sharciga doorashooyinka ee heerarka qaranka, Dawlad-goboleedyada iyo Golayaasha Degaanka. Sharcigaas waa in uu xaqiijiyaa:”

Halagu kordhiyo: “Baarlamaanka Federaalka iyo Baarlamaanada Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka ayaa soo kala saaraya sharciga doorashooyinka ee Heer Federaal iyo Heer Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka…”

Qodobka 60aad: Guddiga Qaranka ee Doorashooyinka iyo Diwaangelinta Xisbiyadda Waxaa jiri doonaa Guddiga Qaranka ee Doorashooyinka oo maamula doorashooyinka Federaalka, waxaana sidoo kale jiri doona Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka ee Somalia oo mid kasta yeelanaysa Guddi Doorasho oo iyada u gaar ah

Qodobka 63aad : Qaab dhismeedka Dowladda

Faqradiisa 1aad xarfaha a,b iyo c ha laga dhigo qaab dhismeedka Dowladda waa laba heer oo kala ah:

a) Heerka Dowladda Federaalka iyo

b) Heerka Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka oo ay hoosimaanayaan Dowladaha Deegaanka.

Qodobka 64aad : Tirada iyo xuduudaha Dowlad-goboleedyada iyo Degmooyinka Tirada iyo Xuduudaha Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka Somalia, waa in loo qaata sida ku qoran Faqradaha 5aad iyo 6aad ee isla Qodobkaan. Waana in meesha laga saaraa Faqradaha 1, 2, 3 iyo 4aad, oo ka horimaanaya Faqradaha 5aad iyo 6aad.

Qodobka 67aad: Iskaashiga Dowlad goboleedyada

Faqrada 1aad, (a) weerta ah “Guddoomiyayaalka dawlad goboleedyada” waa in meesha laga saaraa sababtoo ah meel ka dhac ku yahay maamuuska iyo xilka mas’uuliinta sare ee Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka Somalia oo ku qeexan Dastuurka Puntland.

Qodobka 68aad : Wada-xaajoodyada Caalamiga ah

Faqrada 2aad: weerta “Xukuumadda Federaalka ah waa ay ku dari karta ergada wada xaajoodka” waa in lagu bedelaa “waa in ay ka mid noqdaan”

Faqrada 3aad ha laga tuuro, sababtoo ah waxay xadgudub ku tahay xuquuqda Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka.

Qodobada kala qaybinta Awoodaha ee 69-77aad

Waxqaybsiga awoodaha oo ku qoran qodobada 69-77aad oo loo soo qoray qaab xadgudub iyo amar ku taaglayn ku ah Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka waa in laga saaraa Qabyo-qoraalka ilaa ay ka soo dhismayaan Dowladaha ka mid noqonaya Dowladda Federaalka oo dhiman oo iyagu awoodaa wax qaybsiga leh, kuwasoo wada xaajood ay ka wada gaari doonaan wax qaybsiga awoodaha Dowladda Federaalka iyo Dowladaha xubnaha ka ah Dowladda Federaalka.

Qodobka 86aad : Hogaamiyaha Mucaaradka

Farqada 1aad ee qodobkan lama garanayo waxa looga jeedo, halaga saaro meesha.

Qodobka 87aad: Xilka Xeer dejinta Golaha Shacabka

Faqradaha C & D waa in laga saaraa qoraalka wuxuu awooda ka qaadayaa Golaha Aqalka Sare ee Dowladda Federaalka, wuxuuna awoodaas ku wareejiyay Golaha Shacabka (Aqalka Hoose) taasoo keenaysa jahwareer

Qodobka 88aad : Tirada Xubnaha Golaha Shacabka

Faqrada 2aad weerta ah “Sharci gaar ah ayaa qeexaya halbeegyada saldhigga looga dhigayo go’aminta tirada xubnaha Golaha shaciga.”

Faqradaan waa in meesha laga saaraa sababtoo wuxuu ka hor imaanayaa heshiiskii Roadmap-ka iyo Mabaadiida Garoowe 1 iyo 2 ee lagu go’aamiyey dhimida tirada Xildhibaanada Golaha Shacabka (Aqalka Hoose) ee Dowladda Federaalka lagana dhigay  225 xildhibaan.

Faqrada 4aad ee isla qodabkaan looma baahna sababtoo ah wuxuu ka imaanayaa nidaamka tartanka Xisbiyadda badan.

Qodobka 93aad: Tirada Xubnaha ay shirarku ku ansaxayaan iyo go’aan gaarista Golaha Shacabka

Faqrada 2aad weert ah saddex meelood labo loo bedelaa kala bar lagu daray hal tiro (50% + 1) xubnaha Golaha Shacabka.

Qodobka 96aad: Xilka Golaha Wakiillada Dowlad goboleedyadda Iyadoo la raacayo go’ankii Mabaadiida Garoowe 1 iyo 2 waa in magaca Golahan loo bedelaa Golaha Aqalka Sare ee Dowladda Federaalka Somalia.

Fiiro Gaar ah: Meel kasta oo ay ku qoran tahay “Golaha Wakiilada Dowlad-goboleedyada” waa in loo badalaa “Golaha Aqalka Sare ee Dowladda Federaalka Somalia” (kuwasoo matalaya Dowladaha xubnaha ka ah Dowladda Federaalka Somalia)

Qodobka 97aad: Tirada Xubnaha Golaha Wakiillada Dowlad-Goboleedyada

Cinwaanka qodobkaan waa in loo bedelaa: Golaha Aqalka Sare ee Dowlada Federaalka Somalia.Xubnaha Aqalka Sare ee Dowladda Federaalka Somalia oo tiradoodu tahay ugu badnaan 54-Xubnood (sida ku qoran Mabaadiida Garowe 2) oo ku salaysan 18-gobol oo midkiiba 3-xubnood oo ka imaanayaa Gobolladii jiray 1991-kii ka hor (18 Gobol x 3 xubnood = 54).

Qodobka 101aad: Go’aan qadashada Golaha Wakiiladda Dowlad-Goboleedyada

Firqada 2aad: Go’aan qaadashada Golaha Aqalka Sare wuxuu ku salaysmayaa tirada aqlabiyada Sadax meelood labo (2/3) markii laga hadlayo danaha gaarka ah ee Dowladaha xubnaha ka Dowladda Federaalka oo ay matalayaan.

Qodobka 106aad: Mashaariicda Sharci ee aan saamayn ku lahayn Dowlad Goboleedyada

Firqada 1aad: Waa in lagu kordhiyaa “Wuxuu ku ansaxaya cod hal-dheeri (50% + 1) tirada guud ee Golaha Shacabka iyo Golaha Aqalka Sare, mashruucaas sharci hadii uusan saamayn ku lahayn danaha Dowladaha xubnaha ka ah Dowladda Federaalka Somalia.”

Qodobka 107aad: Mashruuc Sharci oo saamayn ku leh Heerka Dowlad goboleedyada

Qodobkaan wuxu isdaba mariyay awoodihii labada aqal ee Baarlamaanka Dowladda Federaalka Somalia iyo Awoodaha u qaybsan Dowladda Federaalka iyo Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka, wuxuuna keenaya jahwareer iyo iska horimaad.

Waa in loo qoraa sidatan: “Mashruuc sharciyeed kasta waa inuu maraa labada Aqal ee Baarlamaanka Dowladda Federaalka: Aqalka Hoose ee Golaha Shacabka iyo Golaha Aqalka Sare oo matala Dowladaha xubnaha ka ah Dowladda Federaalka Somalia, mashruuc sharciyeed kastana waa inuu ku hormaraa Aqalka Hoose ee Golaha Shacabka ka dibna loo gudbiyaa Golaha Aqalka Sare.”

Firqada 1aad: Waa in lagu kordhiyaa “Wuxuu ku ansaxaya sadax meelood labo (2 / 3) tirada guud ee Golaha Shacabka iyo Golaha Aqalka Sare, mashruucaas sharci hadii uu saamayn ku leeyahay danaha Dowladaha xubnaha ka Dowladda Federaalka Somalia.”

Faqarada 4aad meesha ay ku qoran Madaxweynuhu gudoomiyo hala dhigo in Madaxweynuhu saxiixo si loogu soo saaro Faafinta Rasmiga ah. Fiiro Gaar ah: Meel kasta oo ay ku taalo “Madaxweynuhu ha gudoomiyo” halagu badalo “Madaxweynuhu ha saxiixo.”

Qodobka 108aad: Guddiga Dhexdhexaadinta Baarlamaanka Federaalka

Looma baahna Guddigaan Dhexdhexaadinta, shaqadaas waxaa iska leh Maxkamadda Dastuuriga ah.

Qodobka 109aad: Faafinta iyo Xafidaada Sharciyada

Halaga dhigo Faafinta iyo Kaydinta Sharciyadda waxaa u xilsaaran Garyaqaanka Guud ee Dowladda Federaalka Somalia iyo Garyaqaanada Guud ee Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka Somalia.

Qodobka 112aad: Madaxweynaha Jamhuuriyadda

Cinwaanka halaga dhigo “Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka” meel kasta oo ay ku qoran tahay Madaxweynaha Jamhuuriyadda ama Jamhuuriyadda Somalia ha lagu badalo “Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka” ama “Jamhuuriyadda Federaalka Somalia”

Faqradiisa 1aad (c) halaga saaro eragya “horumariyaha”

Qodobka 113aad: Shuruudaha Doorashada Madaxweynenimada

Faqrada 1aad

Waa in loo bedelaa sidatan:

Muwaadin kasta oo Somali ah waa u furan tahay in uu u tartamo Madaxweyne Dowladda Federaalka Somalia haddii uu buuxiyo shuruudaha xilka oo ah:-

(a) Inuu yahay muwaadin Somali ah, Muslim ah, ku dhaqma diinta Islaamka, miyirkiisu dhan yahay, da’diisuna aanay ka yarayn afartan (40) sano, qabin xaas ajnabi ah inta uu xilka hayana guursan karin.

(b) Inuu leeyahay tacliin sare, waayo aragnimo hogaamineed, aqoon la xiriirta dhaqanka iyo hiddaha Soomaaliyeed, dalkana ku sugnaa labadii sano ee ugu dambaysay.

(c) Inaan xuquuqdiisa muwaadininimo go’aan maxkamadeed lagu hakin shantii sano ee ugu dambeysay.

(d) In uusan hore u gelin khiyaamo qaran ama ku xad gudbin xuquuqda  bani’aadamka.

Faqrada 2aad weerta ah: “Murashax Madaxweyne, haddi uu haysto jinsiyada dal ama dalal kale waa inuu doorashada ka hor ka tanaasulaa jinsiyad ama jinsiyadaha shisheeye, waana inuu Guddiga Doorashada Madaxweynaha ee Baarlamaanka u gudbiya caddaymo rasmi ah.”

Halaga saaro faqradaan sababtoo wuxuu ka hor imaanayaa Qodobka 8aad Faqradiisa 3aad & 4aad mana waafaqsana xaalada dhabta ah ee Somalia ka dhacday dhowr iyo 30kii-sano ee u dambeesay ilaa hadana ka jirta.

Qodobka 115aad: Awooda Madaxweynaha

Ha loogu hormariyo faqrad oranaysa: “Ilaaliyaha Diinta Islaamka iyo ku dhaqanka Dastuurka Federaalka Somalia”

Halagu daro Awoodaha Madaxweynaha:

1. Ku dhawaaqiyadda Xaalada Deg degga ah iyo Xaaladda Dagaal

2. Wuxuu yahay Taliyaha Guud ee Ciidamada Qalabka Sida

3. Magacaabista Sarakiisha sare ee Dowladda Federaalka

Faqrada 1aad: weerta ah “…ogolaanshaha Golaha Wasiirada ka dib” ha lagu badalo “…soo jeedinta Golaha Wasiirada”

Faqrada 5aad halaga dhigo sidatan: “Madaxweynaha waa horumariyaha nabadgelyada iyo dib u heshiisiinta”

Faqrada 6aad weerta ah: “Madaxweynuhu inuu gudoomiyo” halaga dhigo “Madaxweynuhu inuu saxiixo”

Faqrada 7aad halaga dhigo “Golaha Shacabka (Aqalka Hoose)”

Qodobka 117aad: Maxkamadaynta iyo Maamuus ka xayuubinta Madaxweynaha

Faqrada 1aad halaga saaro erayga “culus”

Weerta ah: “Madaxweynaha waxaa maamus ka-xayuubin kusoo oogi kara Golaha Shacabka marka uu ku galo dembi khiyaano-qaran ama xadgudub culus ee Dastuurka.”

Halaga dhigo “Madaxweynaha waxaa maamus ka xayuubin kusoo oogi kara labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka marka uu galo dembi khiyaano qaran ama xadgudub Dastuurka. Madaxweynaha waxaa xilka looga qaadi karaa sadax meelood labo (2 / 3) tirada guud ee Xubnaha labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka.”

Qodobka 122aad: Golaha Wasiirada

Faqrada 3aad halaga saaro tirada xadidaysa Wasiirada, waana ka badnaan karaan waana ka yaraan karaan duruufaha siyaasadeed ee jira awgood.

Faqrada 4aad haloo dhigo sidatan: “Golaha Wasiirada waxaa laga dhex xulan karaa Baarlamaanka gudihiisa iyo dibadiisaba. Haddii xubin Baarlamaanka ka tirsan loo magacaabo xubin Golaha Wasiirada wuxuu luminayaa xubinimadiisii Baarlamaanka.”

Farqada 5aad haloo qoro sidan: “Xilbanaynta Raysul Wasaaraha sabab kasta ha ku timaadee waxay keenaysaa dhicidda Golaha Wasiirada.”

Qodobka 123aad: Shuruudaha Xubinimada Golaha Wasiirada

Faqradiisa 1aad

(a) da’da Raysul Wasaraha hala dhigo ugu yaraan 40 sano

(c) weerta ah: “haddi uu haysto jinsiyad dal ama dalal kale waa in uu si

rasmi ah ugu tanaasulaan jinsiyadda shisheeye inta uusan qaban xilalkaas”

Halaga saaro faqrada ah (c) sababtoo wuxuu ka hor imaanayaa Qodobka 8aad Faqradiisa 3aad & 4aad mana waafaqsana xaalada dhabta ah ee Somalia ka dhacday dhowr iyo 30kii-sano ee u dambeesay ilaa hadana ka jirta.

Faqrada 2aad (a) halaga dhigo aan ka yarayn 35 sano

Faqrada 3aad ha la isku daro (a) iyo (b) hana laga dhigo sidatan: “Waxaa ka reeban inay qabtaan xil kale ama Dowladeed ama gaar ahaaneed mudada ay xilka hayaan”

Qodobka 125aad: Xilka iyo Awooda Ra’isalwasaaraha

Faqrada 1aad (c), (d) iyo (e) halaga saaro waxaa iska leh awoodahaas Madaxweynaha Federaalka Somalia.

Qodobka 133aad: Nidaamka Maxkamaha Dalka

Halaga dhigo: “Garsoorku wuxuu noqonayaa laba heer oo ah heer Federaalka iyo heer Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka. Waxaa ka dhaxaynaya Maxkamada dalka u saraysa oo Heer Federaal ah iyadoo Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka ay yeelan doonaan Maxkamad Sare oo iyaga u gaar ah.”

Arrintaan ayaan waafaqsan nidaamka dowladaha Federaalka ee caalamka ka jira.

Dowladda Federaalka waxay yeelan kartaa maxkamado shuruucda hey’adaha u gaarka ah Dowladda Federaalka lagu qaado.

Qodobka 141aad: Magacaabista Garsoorayaasha

Qodobkani wuxuu ka hor imaanayaa nidaamka Garsoorka ee Federaalka ah oo labo u qaybsama kuwasoo kala heer Federaal iyo heer Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka.

Maxkamadaha dalka waxay noqonayaan badidoodu Heer Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka, sida Maxkamada Sare, Maxkamada Darajada Koowaad, Maxkamada Gobolka, iyo Maxkamada Degmada. Dowladda Federaalka waxay yeelanaysaa Maxkamada u saraysa dalka oo ah Rafcaanka u sareeya dalka iyo Maxkamada Dastuurka Federaalka ah.

FG: Wixii intaa ka baxsan oo Maxkamadaha ah waa in laga saara.

Qodobada 133-145 oo ka hadlaya Garsoorka Qaabdhismeedkiisa, magacabistiisa iyo xilgudashadiisa

Waa in laga wada hadlaa oo la waafajiyaa nidaamka awood qaybsiga Garsoor Federaalka ah.

Qodobka 147aad: Samaynta Guddi Madaxbannaan

Qodobkan haloo qoro sidatan: “Waxaa jiri doona Guddiyo madaxbanaan oo Heer Federaal iyo Heer Dowladaha xubnaha ka ah Dowladda Federaalka, waajibaadkooda, xilkooda iyo tiradooda waxaa lagu qeexayaa Xeer gaar ah oo laga ansixiyo labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka. Iyadoo la tixgalinayo duruufaha gaarka ah oo Guddiyadaas loo xilsaaray, Xubnaha ka qaybgalaya waa in lagala tashada awoodna loo siiyaa inay ka qeybqaataan Dowladaha xubnaha ka ah Dowladda Federaalka Somalia.”

Tusaale : Guddiga Isucelinta Hantidii la kala dhacay; Guddiga Caasimadda; Guddiga Xuduudaha Dowladaha xubnaha ka ah Dowladda Federaalka; iyo wixii kale oo si gaar ah u khuseeya Dowladaha xubnaha ka ah Dowladda Federaalka. Wixii intaas lid ku ah, halaga saaro.

Qodobka 148aad: Magacaabista Guddiyada

Halaga dhigo sidatan: “Magacaabidda Guddiga Madaxbanaan waxaa soo jeedin kara Dowladda Federaalka ama Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka, waxaana ansixinaya Baarlamaanka Federaalka (labada aqal). Haddii Baarlamaanka Federaalka uu ansixiyo magacaabidda Guddigaas, waxaa loo gudbinayaa Madaxweynaha Federaalka, si uu u saxiixo.”

Halaga dhigo sidatan: “Sharciyada gaarka ah ee guddiyada madaxbannaan iyo magacyada xubnaha waxaa soo jeedinaya Dowladda Federaalka ama Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka, oo arrinta Guddiga loo saarayo si gaar ah u khusayso.”

Qodobka 149aad: Shuruudaha Xubnaha Guddiyada Madaxbannaan

halagu badalo: “Waa inuu leeyahay aqoon iyo khibrad la xiriirta Guddiga loo magacaabay howsha ay qabanayaan.”

halagu daro: “Waa inuusan ka qaybqaadan dambiyadii dalka ka dhacay”

Qodobka 150aad: Mudadda Xilka

Farqada 1aad halaga saaro sababtoo ah muddada Guddiga waxaa lagu cadeenayaa Xeerka lagu magacaabo Guddi kasta (terms of reference)

Faqrada 2aad halaga saaro hana lagu cadeeyo Xeerka guddi kasta (terms of reference)

Qodobka 151aad: Xil ka qaadista guddiyada

Faqradaha 3aad iyo 4aad halaga saaro sababtoo ah waxay ka horimaanayaan nidaamka Garsoorka lamana samayn karo Maxkamad gaar ah

Qodobka 152aad: Waajibaadka warbixinta

Halaga dhigo sidatan: “Iyadoo muddada howlgalka Guddi kasta ay kala gedisnaan karto, waxaa laga rabaa in Guddi kasta soo qadimo warbixin ku saabsan waxqabadkiisa mudada uu jiro si looga go’aan qaato.” (progress report and final report).

Qodobada kale oo ku saabsan Guddiyada Madaxbanaan oo intaan ka danbaysa halaga saaro dhammaantood, waana tafaasiil iyo iska horimaad aan loo baahnayn.

Qodobka 153aad: Ku dhaqanka qaybtan

Halaga saaro Qodobkaan sababtoo ah arrimahaan waxay ku xusan yihiin Qodobka 148aad ilaa 152aad. Waa tafaasiil iska horimaanaysa iyo isku soo noqnoqod khaldaya qodobadii hore (148aad ilaa 152aad) sidaa darteed halaga saaro Qabyo-qoraalka.

Qodobka 154aad: Xafiisyada Madaxbannaan

Qodobkaan sida uu u qoran yahay ma cadda eray bixintiisa iyo ujeedda qodobkaan midna sidaa darteed halaga dhigo sidatan:

“Waxaa jiraya hey’addo madaxbanaan oo ay yeelanayaan Dowladda Federaalka iyo Dowladaha xubnaha ka ah Dowladda Federaalka, sida Garyaqaanka Guud, Hantidhowrka Guud, Bangiga dhexe, diyaaradda Somalia (national flag airline), iyo wixii kale oo haboonaada oo Heer Federaal iyo Heer Dowladaha xubnaha ka ah Federaalka Somalia.”

Qodobka 159aad: Shaqaalaha Dowladda ee Rayidka ah

Faqrada 2aad sidaan haloo qoro: “Waxaa jiraya Guddiga Shaqaalaha Dowladda ee Rayidka ah Heer Federal iyo Heer Dowladaha Xubnaha ka Dowladda Federaalka.”

Qodobka 161aad ilaa Qodobka 163aad: oo ka hadlaya Dastuurada Dowlad Goboleedyada

Qodobada 161aad, 162aad iyo 163aad oo ka hadlaya arrimaha dastuurada Federaalka iyo Dowladaha kale ee xubnaha ka ah Dowladda Federaalka, si ay isu waafaqi lahaayeen ayaan la aqbali karin sida ay Qabyo Qoraalka ugu qoran yihiin qodobadaani.

Maadama Dastuurka Puntland loo qaaday afti dadweyne, ahna dastuurka kaliya oo dhamaystiran ee Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka waa in la iswaafajiyaa Dastuurka Federaalka iyo Dastuurka Puntland ka hor ansixinta dadweynaha ee Dastuurka Federaalka, sidii looga heshiiyay Mabaadiida Garowe 1 iyo 2.

Qodobka 163aad: Wax-ka bedelka Dastuurada Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka

Qodobkaan looma baahna, sababtoo ah wax ka badalka Dastuurka waxaa iska leh hey’adaha dastuuriga ah ee Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka ah.

Qodobada 164-179aad iyo Qodobka 182aad oo dhamaan ka hadlaya Maaliyadda Guud

Sida Qodobadaan u qoran yihiin lama aqbali karo waana xaqdarro iyo xadgudub wax qaybsiga awoodaha maaliyadeed ee dalka oo la wada siiyay Dowladda Federaalka ah iyadoo waxba loo reebin Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka, sida Dowladda Puntland si ay ugu fuliso adeegyadii amniga iyo bulshada.

Qodobkaan waa xasaasi waxaa awood u leh dowladaha Federaalka ka mid noqda inay uga heshiiyaan in si cadaalad ku dhisan waafaqsanna nidaamka Federaalka caalamka. Waa in qodobadaan laga saaraa Qabyo qoraalka ama lagu daraa “inta ay ka soo dhismayaan Dowladihii kale ee ka mid noqon lahaa Jamhuuriyadda Federaalka Somalia.”

Wixii maaliyad ku saabsan oo ku xusan Qodobada 164aad – 179aad iyo Qodobka 182aad kulligood waa in dib uga wadahadlaan ugana heshiiyaan Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka Somalia.

Gaar ahaan: Qodobka 165: Awoodaha Dakhli uruurinta

Faqrada 3aad: weerta ah: “Xukuumada federaalku sharci ayay ugu oggolaanaysaa xukuumadaha dawlad- goboleedyada iyo dawladaha hoose inay uruuriyaan canshuuro…”

Qodobkaani ma aha mid wafaaqsan nidaamka dakhli-qaybsashada ee Federaalka ah. Xukuumadda Federaalka ma yeelanayso awood ay iyadu sharci ugu ogolaanayso Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka. Balse, kala qaybinta dakhliga Dowladda Federaalka iyo Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka iyadoo isu dheelitiran canshuuraha iyo adeegyada Dowladahaasi fulinayaan in marka hore lagaga heshiiyo siyaasad dhaqaale ahaan intaan Qabyo qoraal lagu soo bandhigin.

Qodobka 180aad: Bankiga Federaalka

Faqrada 2aad meesha Maaliyaddu ku qorantahay halagu bedelo “Lacagta”.

Qodobka 183aad: Kaydka Qaranka

Qodobkan Hey’ad loo xilsaaray Keyd Qaran ma jiri karto sababtoo ah Hey’adda kaliya oo keydka qaran hayn kartaa waa Bangiga Dhexe oo kaliya.

Qodobka 184aad: Suggidda Amniga Jamhuuriyadda

Qodobkaan 184aad ma aha mid u gaar ah Dowladda Federaalka oo kaliya, sida ku qoran Qabyo qoraalka. Wuxuu noqonayaa mid ay u dhan yihiin Dowladda Federaalka iyo Dowladaha xubnaha ka ah Dowladda Federalka, ciidamada qalabka sidana ay ku wada jiraan. Tusaale ahaan, waa in qaabka hoos ku qoran loo badalaa Qodobkaan:

Faqrada 1aad halaga dhigo sidaan:

(a) Ciidamada Xoogga Dalka oo isugu dheelitiran Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federalka

(b) Booliiska Federaalka iyo Booliiska Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka

(c) Ciidanka Asluubta ee Federaalka iyo kan Dowladaha Xubnaha ka ah Federaalka

(d) halaga dhigo Hay’adda Sirdoonka Federaalka iyo kuwa Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka.

Faqrada 2aad adeegsiga Ciidamada Amniga waxaa lagu sugayaa Sharciyadooda u kala gaarka ah Heer Federaal iyo Heer Dowladaha xubnaha ka ah Dowladda Federaalka.

Qodobka 187aad: Hay’adda Gardonka (Ombudsman)

Qodobkaan dhaqan-dowladeedka Somalia xilligaan kama shaqayn karo halaga saaro, Hey’adda Gardoonka (Ombudsman) shaqadeeda waxay ka hor imaanyasaa Xafiiska Xeer Illaaliyaha Guud, Maxkamdaha iyo Shuruucda dalka u degsan, sidaas darteed waa in meesha laga saaraa.

Qodobka 188aad: Amaro Sharci darro ah oo cad

Weerta ah: “Xubnaha ka tirsan Ciidammada Qalabka Sidaa uma hogaansami karaan amar sharcidarro cad ah.”

Qodobkan ma geli karo Dastuurka, wuxuu ka mid noqonayaa Xeerka Ciidamadda.

Qodobkaan meesha halaga saaro.

Qodobka 189aad: Kormeerka Rayidka ee Ciidamadda Amniga

Qodobkan cinwaankiisa (Kormeerka Rayidka ee Ciidamadda Amniga) iyo tafaasiisha hoose isma laha waana iska hor imaanayaan dib haloo qoro hana la saxo. Tafaasiisha qaarkeed oo ku qoranna waxay ka mid tahay Awoodaha Madaxweynaha Qodobka 115aad.

Fiiro gaar ah: Qodobkaan wuxuu ka mid yahay meelaha jahwareerka awoodaha hana laga saaro tafaasiisha aan loo baahnayn.

Qodobka 190aad: Waajibaadka iyo Kormeerka Xakamaynta Ciidamadda Xoogga Dalka

Qodobkan wuxuu ka hor imaanayaa qodobo ka horeeyay loomana baahna waa in meesha laga saaraa, Tusaale ahaan faqrada 2aad & 3aad wuxuu ka hor imaanayaa qodobka ka hadlaya Ciidamada iyo Waajibaadkooda (Qodobka 184aad) halaga saaro.

Qodobka 191aad: Waajibaadka Ciidanka Booliiska Federaalka

Qodobkaan wuxuu ka hadlaya shaqo hoosaadkii howlaha Booliska waxaana lagu xusi doonaa Xeerka u gaarka ah Ciidanka Booliska, sidaa darteed looma baahna in Dastuurka lagu qoro tafaasiil hoose halaga saaro.

Qodobka 193aad: Dhismaha iyo Waajibaadka Ciidanka Nabadsuggidda

Qodobkaan oo ka hadlaya Nabadsugida, halka ay Ciidan ka tahay halaga dhigo Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugida.

Qodobka 194aad: Ciidanka Asluubta Federaalka

Qodobkaan oo ka hadlaya Ciidanka Asluubta Federaalka, dalka wuxuu yeelanayaa Ciidan Asluub heerka Federaal iyo Ciidan Asluub heerka Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka.

Qodobka 196aad: Guddiga Adeegga Ciidamadda Amniga

Qodobkani wuxuu ka hor imaanayaa qaab dhismeedka Ciidamada, Guddiga noocaan ahna ma jiri karo halaga saaro. Adeegga Ciidamada waxaa u xilsaaran Wasaaradaha ay hoos yimaadaan iyo Talisyadooda.

Qodobka 197aad: Xaaladda Degdegga ah

Qodobkaan wuxuu khilaafsanyahay Qodobka 125 Faqrada 1 (e) ee isla qabyo-qoraalkan oo awooda ku dhawaaqista Xaaladda degdega ah siinayay Raysul Wasaaraha, hasa yeeshee aanu iswaafajinay Qodobkaan oo sax ah iyo Qodobka 115aad ee Awoodaha Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka.

Qodobka198aad: Sharcidejinta Arrimaha Nabadda iyo Amniga

Qodobkaan wuxuu ka hadlayaa waajibaad aan cadayn waa in dib loo qoraa si waafaqsan Qodobadii hore loo soo sheegay ama meesha laga saara.

Waxaa soo diyaariyey:

Guddiga Dowladda Puntland ee Dib u eegidda Qabyo-qoraalka Dastuurka Federaalka, oo ka kooban:

1.Md.Cabdiweli Xirsi Cabdulle Gudoomiye
Wasiirka Shaqada, Ciyaaraha iyo Dhalinyarada

2. Md.Dahir Xaji Khalif Xubin
Wasiirka Howlaha Guud

3. Md.Maxamad Farax Gaashan Xubin
Wasiiru Dowlaha Maamul Wanaaga

4. Xil.Axmed Jamac Cabdulle Xubin
Gudoomiyaha Guddiga Shuruucda Baarlamaanka Puntland

5. Xil.Sadiq Abshir Garaad Xubin
Ku-xigeenka Guddiga Shuruucda Baarlamaanka Puntland

6. Md.Axmed Caydiid Cisman Xoghayn
Agaasime-ku-xigeenka Madaxtooyadda Puntland

Warqad kasoo baxday xafiiska madaxweynaha Puntland Cabdiraxmaan Maxamed Maxamuud Faroole oo nuqul kamid ah ay heshay VOA ayaa lagu sheegay in Dastuurkaasi uu yahay mid aan Soomaaliya lagu dhiqi karin laheyna qaabkii dastuur Federal ah uu lahaan lahaa.

Warqadan oo lagu socod siiyey xafiiska ergeyga gaarka ah ee xoghayaha qaramada midoobey u qaabilsan soomaaliya Augustine Mahiga, Midoga Africa, Midowga Yurub iyo Maraykana ayaa sidoo kale lagu sheegay in qaybo qoraalku uu yahay mid aan u diyaarsaneyn qaab wadan lagu dhiqi karo.

Madaxweyne Faroole waxa uu ku sheegay warqadiisa in Dastuurka Qabyo Qoraalka ahi uusan si cad u qeexeyn mabaadi’da asaasiga ah ee dowladda iyo awood qaybsiga maamul goboleedyada iyo dowladda dhexe, isla markaana uu yahay mid lagu jiho wareerayo.

Warqadan oo ahayd mid qoraalka ku qorani uu dhinacyo badan taabanayey ayaa sidoo kale lagu sheegay in Puntland aysan ku qanacsaneyn kartida iyo aqoonta gudiga madaxa banaan ee Dastuurka iyo guddiga khubarada labadaba oo uu ku sheegay Faroole guddi soo xulidiisa ay isku koobtay DFKMG .

Ugu danbeyntii madaxweynaha Puntland ayaa ugu baaqay dhinacyada siyaasadda ee Soomaaliya inay si deg deg ah isug yimadaan si ay uga wada hadalaan qodobada lagu muransan yahay ee Datuurka.

Dhaleeceynta Puntland ee dastuurka Qabya qorlaaka ayaa ku soo beegmeysa xilli ay sii kordheeyso diidmada ka soo yeereysa qeybaha kala duwan ee bulshada ee dastuurkan

voa.

Masuuliyiinta Baarlamaanka Puntland oo qaabilay Islaanka Beesha Nuux Maxamuud

Kullanka baarlamaanka ee lagu casumay Islaanka iyo masuuliyiin la socday ayaa ahayd Isbarasho ku aadan siddii Islaanka & masuuliyiinta  Puntland ay isku baran lahaayeen , iyagoo halkaas kala kulmay soo dhoweyn wanaagsan.
Kullanada lagu marti-qaadayo Islaanka Beesha Nuux Maxamuud ayaa ahayd tan iyo bishii tagtay dhammaadkeedii oo uu Puntland soo gaaray mid is daba-joog ah, waxayna kala kulmeen magaalada soo dhoweyn aad u wanaagsan, isagoo la kulmay Isimada Puntland, Madaxweynaha Puntland , aqoonyahano iyo bulshada qaybaheeda kala duwan.

Askarigan oo lagu magacaabo Mubarak Magiri ayaa guddi dhinaca Anshaxa u qaabilsan ciidamada AMISOM waxa uu ka hor qirtey in uu ka iibiyey wiilkaa Soomaaliyeed illaa iyo 35 xabo oo rasaas ah bishii March ee sanadkan.

Askarigan ayaa lagu xukumay hal sano oo xabsi ah waxana laga eryey ciidamada kadib markii uu ceeb u keenay ciidamada Uganda isla markaana ku kacay falal uu ku qiyaanay qalabka ciidan ee lagu aaminay.

Hase yeeshee askarigan ayaa racfaan ka qaatay xukunkiisa isagoo haatan ku sugan dalka Uganda sida ay daabacday allafrica.com. hase ahaatee lama shaacin in wiilka uu ka iibiyey askarigan rasaasta uu xiriir la leeyahay ururka Alshabaab oo sida xoogan ugaga soo horjeeda joogitaanka ciidamada AMISOM ee dalka Soomaaliya.

Balse maamulka milatariga dalka Uganda ayaa sheegay in askarigan xukunka lagu riday uu ahaa mid qafiif ah oo aanba ku habooneyn in lagu rido askari dambi sidaa oo kale ah gala.

Qareen u doodeysa askarigan ayaa waxaa ay sheegtay in aysan ahayn in askarigan la xukumo maadaama uu howlo ku jirey.

Askarigan ayaa fadeexada uu ku kacay waxa ay tahay mid ceeb iyo sharaf dhac ku ah ciidamada AMISOM ee ku sugan dalka Soomaaliya.

Waxaana arrintan soo shaac bixideeda ay ku beegantay xilli marba marka ka dambaysa la soo kordhinayo tirada ciidamada AMISOM ee dalka Soomaaliya.

Si kasta ha ahaatee ciidamada AMISOM ayaa hore dhowr jeer waxa ay uga cawdeen in aan la siin mushaaraadkooda.

Waxaana shalay kulan ka dhacay dalka Kenya lagu sheegay in ururka Midowga Yurub uu kordhinayo lacagaha uu ugu deeqo ciidamada AMISOM maadaama haatan la soo kordhiyey ciidamada nabad ilaalinta ee ku sugan dalka Soomaaliya.

jowha

Waxaana kulanka maanta ka soo qeybgalay Agaasimaha Xafiiska Xuquuqul Insaanka ee QM, Anders Kompass, Ku-xigeenka Ergeyga gaarka ah ee UNPOS, Peter De Clerg, Yuusuf Maxamed Ismaaciil (Bari- Bari), Safiirka Soomaaliya u fadhiya Geneva, Ambassador Wafula Ku-xigeenka Ergeyga gaarka ah ee Midowga Afrika, C/raxmaan Xoosh Jibriil Wasiirka Dastuurka iyo Arimaha Federaalka iyo xubno ka tirsan Ururada Bulshada.

Ugu horeyn Amb. Yuusuf Maxamed Ismaaciil (Bari-Bari) ayaa sheegay in kulanka maanta uu yahay heshiis is-afgarad ah kuna saabsan xuquuqda insaanka iyadoo ay kala saxiixanayaan Dowlad Somalia iyo Qaramada Midoobay.

Heshiiskaan ayaa waxaa uu ka koobanyahay qodobada hoos kuqoran:

in la dhowro lana fuliyo heshiiska ku saaabsan Xuquuqul Insaanka.

In la ilaaliyo Xuquuqda dadka jilicsan sida, Haweenka, Caruurta, Barakacayaasha iyo Saxaafadda.

In la adkeeyo Sharciga iyo kala dambeynta iyadoo loo marayo maamul cadaalad kusalaysan ah.

In la dhiso awooda hay’adaha ilaalinayo Xuquuqul Insaanka.

In la sameeyo wacyi gelin xuquuqul insaanka iyadoo loo marayo Saxaafadda

In la hormariyo Xuquuqda bulshada iyo dhaqaalaha

In lala sameeyo wada shaqeyn joogta ah iyadoo laraacayo habka udagan golaha Xuquuqul Insaanka.

Waxaa heshiiskaan dhanka dowladda u saxiixay Wasiirka Dastuurka iyo Arimaha faderaalaka Soomaaliya, C/raxmaan Xoosh Jibriil waxaana uu sheegay Wasiirku in heshiiskaan uu yahay mid taariikhi ah isla markaana tastuurka cusub ee Soomaaliya yeelanayso uu si weyn u qeexayo dhowrista Xuquuqul Insaanka iyo Xuquuqda muwaadinka Soomaaliga ah uu leeyahay haddana ay laga ma maarmaan tahay in si wada jir ah la isaga kaashado dhowrista Xuquuqul Insaanka.

Ugu danbayntii Ra’iisul Wasaare Dr. Cabdiweli Maxamed Cali Gaas, ayaa sharaxaad ka bixiyay ahmiyada ay leedahay in muwaadinka Soomaaliga ah in ladhowro Xuquuqdiisa, dowladuna ay ka shaqeyneyso in muwaadin walba oo Soomaali ah uu helo xaquuqdiisa islamarkaana si guud loo dhowro Xuquuqul Insaanka.

-DHAMAAD -

Wasiirka Qorsheynta qaranka iyo Xiriirka Caalamiga Xukuumadda Soomaaliya mudane C/llaahi Goodax Barre oo xalay marti ku ahaa barnaamijka Bandhigga warreysiyada Radio Muqdisho ayaa sheegay in75% lagu guulleystay qorshaha Road Map-ka ee ay dowladda FKMG ah ku howllan tahay sidii natiijo wanaagsan loo gaari lahaa.

Wasiirka ayaa sheegay in dowladda ay ku dadaashay sidii inta badan loo hirgallin lahaa Road Map-ka, maadaama uu yahay dhabbaha Qariiradda Nabadda Soomaaliya iyo ka gudbidda marxaladda KMG ah ee ay dowladda Soomaaliya ku shaqeyso.

Dhinaca kale mudane C/llaahi Goodax Barre aya xusay in waqtigii loogu talagalay lagu soo gabagbeyn doono dhammaan qorshayaasha dowladda u degsan ee ku aadan in dalka la gaarsiiyo dowladda joogta, iyadoo hadda uu magaalada Muqdisho ka soconayo shir weynaha lagu soo xulayo ergada anixineysa Dastuurka iyo xubnaha cusub ee Barlamaanka Soomaaliya.

Wasiirka Qorsheynta ayaa shacabka Soomaaliyeed ku boorriyay in ay xoojiyaan Nabadgalyada ka jirta guud ahaan gobollada ay dowladda Soomaaliya gacanta ku heyso, si kuwa harayna looga saaro Al-Qaacidda, isagoo rajo wanaagsan ka muujiyo in guul laga gaaro shir weynaha odayaasha dhaqanka.

 SONNA

Dablay hubaysan oo Madexu uu u duubanyahay ayaa dilkan gaysatay, waxaana la xaqiijiyay in dablaydu ay rasaas la dhacday labadan nin oo ka qaxweynaysay goob mukhaayad ah oo ku taala xaafadaasi gaar ahaana Aaga xerada Xerta.

Inkastoo ay goobta soo gaareen Ciidanka booliska hadana ma jirto cid dilkan labada nin loo qabtay, waxaase socda baaritaan xoog leh oo dhamaan qaybaha ciidanku ay ka qayb qaadanayaan.

Labadan nin ee la dilay ayaa la sheegay in ay isku hayb yihiin kana soo jeedaan deegaanka gobolka Sanaag ee Puntland.

Muqdisho,(codkawaamo) -

Howlgalkan ayaa waxaa ay ka fuliyeen Xaafadaha Zoobe, Banaadir iyo deegaanno kale oo ka kala tirsan degmooyinka Wadajir iyo Hodan ee gobolka Banaadir.

Dhismaha Wasaaradii Qorsheynta oo qeyb ka ahaa deegaannada howlgalkan  laga sameeyey ayaa waxaa saraakiisha Hay’adda Nabad Sugidda Qaranku Saxaafadda ugu soo bandhigeen hub kala duwan oo isugu jiray Qoryo gacmeedyada Fudud (AK 47),qoryo Culus oo uu ka mid ahaa Baasuuke,walxaha qarxa iyo rasaas u badnaa rasaasta qoryaha BKM ka iyo AK47.

Taliyaha Ciidammada Nabad Sugidda gobolka Banaadir Khaliif Axmed Ereg oo saxaafadda kula hadlay Dhismaha Wasaaraddii Qorsheynta ayaa tilmaamay in howlgalkan uu qeyb ka yahay xaqiijinta Ammaanka, Ciidamaduna ay kusoo qabteen hub kala gedisan, isagoo intaa ku daray in dhismaha wixii hada ka dambeeyana ay si rasmi ah ula wareegeen Ciidammada Hay’adda Nabad Sugidda Qaranka.

Talaabadaan ayaa qayb ka ah dadaallada hay’adaha ammaanka ee dowladdu ugu jiraan ka hortagidda waxyaabaha keeni kara falalka amni darrada ah, iyagoo dhowr jeer oo hore ugu guuleystay soo qabashada hub sharci darro ah.

Muqdisho,(codkawaamo) -

Wuxuuna Ra’iisul Wasaaraha uu kulan la qaatay Wasiirka Garsoorka iyo Arrimaha Dastuurka, Mr. Jeffrey Radebe, Safiirka Koonfur Afrika u fadhiya Nairobi Mr, Didumusi Ntushinga  iyo Wasiir ku xigeenka Arrimaha Dibadda ee Mozambique Dr, Edwardo iyo wafuud kale oo ay hogaaminayaan, Waxaana kulanka looga hadlayay Xiriirka dowladaha Koonfur Afrika, Mozambiqeu iyo Soomaaliya iyo sidii wax looga qaban lahaa dhibaatooyinka Koonfur Afrika loogu geysto dadka Soomaaliyeed.

Wafuuda ayaa waxa ay soo mareyn goobtii uu shirka uga soconayay Odayaasha Dhaqanka Soomaaliyeed kuwaa oo soo xulayo gudigii Ansixin lahaa Dastuurka dalka, Soona xuli doono Baralamaanka.

Wasiirka Garsoorka iyo Arrimaha Dastuurka Koonfur Afrika ayaa qudbad ka jeediyay islamarkaana u sharaxay Dastuurka Koonfur Afrika ee 1994 kaa oo markaasi loo sameeyay Ergo sidaani oo kale ah oo ansixiyay balse 1996 ay dadka Koonfur Afrika ansixiyeen islamarkaana Odoyaasha ugu baaqay in muhiimad weyn ay leedahay in Dastuur la helo kuna bogaadiyay Odayaasha iney hormuud ka noqdaan dadaalada Soomaaliya.

Kulanka kadib ayaa waxaa si wada jir ah saxaafadda ula hadlay Ra’iisul Wasaaraha iyo Wasiirka Garsoorka iyo Arrimaha Dastuurka Koonfur Afrika.

Ugu horeyn Ra’iisul Wasaare Dr. Cabdiweli Maxamed Cali Gaas ayaa saafadda u sheegay in dowladaha Koonfur Afrika iyo Mozambique ay ka wada hadleen sidii loo xoojin lahaa xiriir dowladaha Koonfur Afrika, Mozambique iyo Soomaaliya.

“Sidaa la socotaan Koonfur Afrika waa wadan ku caan baxay soo celinta Nabadda sababtoo ah waxay ahaa yeen wadan ka jira Midab takoor kadibna xornimmo helay marka qibradii ay wadankooda ku nabadeeyeen iyagoo soo maray dagaal iyo cunsiriyadda midab kala sooc  haddana iyagoo cadaan iyo madoob ah isku yimaaaan go’aansaday in dalka la nabadeeyo, taana waxay u lee yihiin qibrad aad u weyn oo loo baahan yahay in laga qaato, Sidoo kale Mozambique waxay soo martay dagaal sokeeye oo dhexdooda ah kaa oo qaatay 16 sano kadibna ay ka baxeen dagaaladii sokeeye oo waa ay heshiiyeen marka waxaan rabnaa inaan qibradaasi  inagu wax ka helno islamarkaana xilliga xasaasiga ah oo aynu mareyno wax nagala qaataan oo ay nagu taageeraan” ayuu yiri.

Sidoo kale, Wasiirka Garsoorka iyo Arrimaha Dastuurka Koonfur Afrika, Mr. Jeffrey Radebe ayaa saxaafadda la hadlay, Wuxuuna sheegay in Soomaaliya uu ugu mahadcelinayaan taageeridii ay nasiisay xilligii midab kala sooca, Iyagoo nagu garab istaagay inaan helno Xuquuqdeena sida aad ogtahay R/Wasaare qaar ka tirsan dagaalyahanadeenii xilligii 1970-dii ay ku tababarteen gudaha wadanka Soomaaliya, Haddana Koonfur Afrika waa xor waxayna diyaar u tahay in Soomaaliya ay la yeelato xiriir Diplomacyadeed.

“Waxa uu balanqaaday Madaxweynaheena inuu ku caawiyo Soomaaliya 100 Million oo lacagta Koonfur Afrika ah, taa oo lagu dhisayo hay’adaha dowladda iyo sidii kor loogu qaadi lahaa tayaynta Shaqaalaha dowladda  iyo waliba sidii loo xoojin lahaa Xiriirka Diplomacyadeed” ayuu yiri Mr. Jeffrey Radebe.

Ugu dambeyntii Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya ayaa saxaafadda u sheegay in Safaaradda Soomaaliya ee Koonfur Afrika dib loo furi doono islamarkaana ay kala hadli doonaan dhibaatooyinka loo geysto dadka Soomaaliyeed ayna heli doonaan xuquuqdooda.

“Odhaahda ah in Somaliya mar kale ka dhisanto nooc dawlad ah, nabad, dimuqraadiyad iyo horumar Somaliya ka hirgalla Itoobiya Faa’iido uguma jirto”Wasaarada khaarajiga Itoobiya

“Somaliya waxa jira dekado badan oo Itoobiya u suurto-galin kara hawlaheeda, marka laga soo bilaabo dekeda Saylac oo taariikh dheer Itoobiya isticmaalaysay” Siyaasada Itoobiya ee Somaliya

Addis-Ababa) (codka waamo)– Dawlada federaalka Itoobiya ayaa ka hadashay aqoonsi ay Somaliland ka hesho beesha caalamka iyo dalalka Afrika ee ay ka mid tahay, waxayna muujisay in aanay raali ka ahayn in Somaliland aqoonsi hesho.

Dawlada Itoobiya ah oo dawlad guun ah oo ay ku nool in ka badan 82 Milyan oo ruux oo kala qoomiyado ah, ayaa shaacisay siyaasada ay ka leedahay dalka Soomaliya oo ay hadda ciidamo ka joogaan iyo waliba Somaliland oo ay u aragto in nabadgalyadeeda ay faa’iido ugu jirto.

Wasaaradda arimaha dibada ee Itoobiya ayaa Website-keeda gaarka ah ku baahisay qoraal dheer oo ay ciwaan uga dhigtay “Siyaasada Itoobiya Ee Ku Waajahan Somaliya”, kaasi oo ay ku faaqiday dhibaatada ka taagan Somaliya iyo haddii dawlad awood lihi ka dhalato dhibaatada ay filan karto iyo faa’idada ay ku qabto wakhtigan guud ahaan dalkii Somaliya la isku odhan jiray.

Qoraalkan oo ku daabacnaa luuqada Afka Ingiriisiga ayaa lagu sheegay in aqoonsi Itoobiya gacan ka geysato oo Somaliland hesho aanu Itoobiya dani ugu jirin, iyadda oo wasaaradu sheegtay in aqoonsi Somaliland Itoobiya ka hesho uu saamayn xun ku yeelanayo danaha ay ka leedahay Somaliya, iyadda oo sidoo kale muujisay sida aanay u danaynayn dawlad Somaliya ka dhalata “Odhaahda ah in Somaliya mar kale ka dhisanto nooc dawlad ah oo soo celisa nolosha, nabad, dimuqraadiyad iyo horumar Somaliya ka hirgalla Itoobiya Faa’iido uguma jirto”ayay wasaarada khaarajiga Itoobiya qoraalkeeda ku tidhi, waxayna intaa ku dartay iyadda oo ka hadlaysa aqoonsi Somaliland hesho “Su’aasha ku salaysan Somaliland oo loo aqoonsado dawlad, Itoobiya uma qorshaysna inay si gaar ah u samayso, maxaa yeelay waxay dareen xun ku abuuraysaa Somalida kale ee nabada ku nool (Maamulada kale), taasina warwar ayay ku tahay danahayaga”

Itoobiya waxay sheegtay in wada shaqeynta ka dhaxaysa Itoobiya iyo gobolada Somaliland ku jirto aanay ka mid ahayn in la aqoonsadaa “Sidaa daraadeed wada shaqeyntayada Maamulada kuma jirto inaanu aqoonsano”ayay tidhi war-bixinta wasaarada arimaha dibada Itoobiya baahisay, waxayna intaasi raacisay in dekedaha Saylac ka mid tahay ay isticmaalayeen ilaa muddo fog “Somaliya waxa jira dekado badan, kuwaasi oo Itoobiya u suurto-galin kara hawlaheeda, marka laga soo bilaabo dekeda Saylac oo taariikh dheer Itoobiya isticmaalaysay iyo ilaa Kismaayo”

Wasaarada arimaha dibada Itoobiya oo sidoo kale qoraalkeeda ku muujisay in Itoobiya qorshaynayso inay dhaamam ka sameeyaan wabiyada Itoobiya ka yimaada ee Somaliya galla, ayaa waxa kale oo ay muujiyeen in Somalida Itoobiya ee ku dhaqan kililka shanaad ay la midaysan yihiin qoomiyadaha kale ee Itoobiya, isla-markaana ay ka yaraatay aragtidii Soomalinimadu.

Madaxweynaha iyo ra’iisul wasaaraha ayaa xalay kulan saacado qaatay ka yeeshay muranka ku saabsan xil ka qaadista maareeyaha dekedda Muqdisho, Sayid Cali Macallin Cabdulle, inkastoo labada mas’uul aysan wax natiijo ah ka gaarin kulankooda.

Wararka hoose ee la helayo ayaa sheegaya in madaxweynuhu kuu ku adkeysanayo in xilka la qaado maareeyaha, halka ra’iisul wasaaruhu uu dalbaday inaan xilka laga qaadi karin xilligan kala guurka ah, uuna howlihiisa sii wato.

“Ra’iisul wasaaruhu wuxuu kasoo horjeestay gabi ahaan in xilka laga qaado maareeyaha, isaga iyo madaxweynuhuna way isku kihlaafeen arrintan,”

Sheekh Shariif ayaa toddobaadkii hore ku qanciyay maareeyaha dekedda inuu xilka isaga dago, iyadoo maareeyuhuna uu aqbalay go’aankaas, balse waxaa arrintan ka hoos-dhashay diidmada ra’iisul wasaaraha xukuumadda KMG ah ee ku aaddan inaan xilka laga qaadi karin xilligan maareeyaha.

Wararka ayaa waxay sheegayaan in maareeyaha dekedda Muqdisho uu howshiisa sii wato, iyadoo muranka madaxweynaha iyo ra’iisul wasaaruhuna uu gaaray meel sare inkastoo aan la ogeyn sida ay xaaladdu isku bedeli karto.

Dekedda Muqdisho ayaa ah isha ugu weyn ee dowladda KMG Soomaaliya ay ka hesho dhaqaalaha ay ku shaqeyso, waxaana murankan aan la ogeyn inuu saameyn ku yeelan karo howlaha dekedda iyo in kale.

Hol

Xuseen Carab Ciise wasiirka difaaca dalka ayaa xusay in ciidamada dowladda KMG ah ee Soomaaliya ay dalka ka wadaan dagaalo ay kula jiraan ururka Al shabaab waxa uuna sheegay in dhowaan ay soo afjaridoonaan dagalka ay kula jiraan shabaab.

Sidoo kale Ra’iisul wasaare ku xigeenka ahna wasiirka gaashaandhiga Soomaaliya ayaa carabka ku dhuftay in ciidamada dowladda Soomaaliya iyo shacabka ay ka dhaxeyso wada shaqeyn buuxda is ay iskaga kaashadaan amaanka goobaha ay ku suganyihiin ciidamada Dowladda.

Hadlka kasoo yeeray wasaaradda gaashaan dhigga ee Soomaaliya ayaa kusoo beegmaya xilli bilihii u danbeeyey ciidamada dowladda iyo xulafadooda ajaanibta ahi ay qabsadeen deegaano badan oo ay horay Shabaabku uga arimin jireen.

Wasiiru dowlaha Dastuurka, Arrimaha Federaalka iyo Dib u Heshiisiinta Xukuumadda Soomaaliya mudane Xasan Maxamed Jimcaale “Xasan Dheere” oo la hadlay Radio Muqdisho ayaa tilmaamay in shir weynaha odayaasha dhaqanka Soomaaliyeed uu meel wanaagan marayo, laguna howlan yahay sidii ay u soo xuli lahaayeen odayaasha ergada ansixineysa Dastuurka dalka iyo xubnaha cusub ee Barlamaanka Soomaaliyeed yeellanayo.

Wasiiru dowlaha ayaa xusay in Xukuumadda Soomaaliya ay ku Kalsoon tahay odayaasha dhaqanka Soomaaliyeed, dowal ahaanna ay ku dadaalli doonaan in dalka loo horseedo wanaag iyo dowlanimo, shacabka Soomaaliyeedna looga baahan yahay in ay gacan siiyaan dowladda.

Dhinaca kale mudane Xansan Maxamed Jimcaale ayaa farta ku fiiqay in 14-ka bishan la soo gabagabeyn doono shir weynaha kaddibna lagu dhawaaqi doono natiijada ka soo baxda oo ah mid ay wada sugayaan shacabka Soomaaliyeed ee dowladnimada u baahan.

“inta uu shira odayaasha Muqdisho ka socda dowladda waxa ay ku dadaalleysaa in shacabka lagu baraarrujiyo Dastuurka iyo qodobada weli mugdiga uga jira, si ay tallooyinkooda ugu biiriyaan, waana arrin lagama maarmaan ah” ayuu yiri wasiiru dowlaha Dastuurka.

Goobjoogayaal ku sugan xaafada Islii ee magaalada Nairobi ayaa warbaahinta qaranka u xaqiijiyay in dibadbaxani uu yimid kadib markii xalay kooxo hubeysan ay dhac u geysteen ku dhawaad todobo (7) tukaan oo ganacsi kuwaas oo ay ka qaateen hanti fara badan oo isugu jirtay lacago iyo alaabo qaali ah oo yiillay dukaamadaasi.

Goobjoogayaasha ayaa intaasi raaciyay in maanta gabi ahaanba albaabada la’iskugu dhuftay dhamaan goobihii ganacsiga ee ku yiilay xaafadda Islii ee magaalada Nairobi, iyadoona ganacsatada dukaamadaasi ay raxanraxan u istaageen wadooyinka xaafada Islii, waxa ayna xuseen in Boolis aad u farabadan badan lagu daadiyay xaafada Islii.

Xaaladda ammaan ee xaafadda Islii ayaa haatan u muuqata in ammaankeedu uu faraha ka baxayo, waxaana xildhibaanka laga soo doortay Degmada Kamakunji ee Yuusuf Xasan uu hore u sheegay in ay wadaan dadaallo wax looga qabanayo ammaanka guud ee Xaafadda ay Soomaalidu ku badantahay ee Eastleigh (Islii).

Ismaaciil Cumar Sheekh Nuur waa wiilka dhallinyarada ah ee doonayay in uu Isqarxiyo wuxuuna saxaafadda u sheegay in muddo Labo sano ah uu ka tirsanaa Shabaab, isla markaana sida uu sheegay ay horjoogayaal ka tirsan shabaab ay u Soo dhiibeen Jaakadd ay ka soo buuxiyeen walxaha qarxa, isagoo xusay in uu Doonayay in uu isku qarxiyo ciidamada Burundi,  balse ay ciidamada Nabadsugiddu ay gacanta ku dhigeen ka hor inta uusan fulin falkan ismiidaaminta Ah.

Sidoo kale hey’adda nabadsugiddu waxa ay soo bandhigtay laba wiil oo dhalinyaro Ah kuwaas oo iyaguna qirtay in ay ka tirsanaayeen kooxda shabaab isla markaana Ay ciidamadu gacanta ku soo dhigeen xilli ay ku guda jireen howlo sahan ah.

Taliyaha ciidamada nabadusgidda G/Banaadir Qaliif Axmed Ereg oo isla goobtaasi warbaahinta kula hadlay ayaa sheegay in ciidamadu ka hortageen wiilka doonayay In uu ismiidaamiyo kadib markii ay heleen xog ku saabsan arintaasi isla markaana Ay ciidamadu ka fureen Jaakaddii qaraxa goobtiina ay ciidamadu ku qarxiyeen si Aysan waxyeello ugu geysan shacabka.

Hey’adda nabadsugidda Qaranka oo aallaaba howlgallo joogta ah oo lagu sugayo Ammaanka ka wadda Muqdisho ayaa hore ugu guuleeysatay in ay gacanta ku soo Dhigaan, walxaha qarxa, hub iyo kooxo falal amni darro ah ka waday Muqdisho Iyo gobollada kale ee dalka.

1-      Khatumo oo ciddad baxday

2-      Fallaagada yar ee boqorka xaska u galay

3-      Kooxaha diidan ansixint dastuurka qabyada ah ee Federaalka

4-      Daba-shabeelinta Somaliland.

 1-      Khatumo waxay hadda jirtaa  4 bilood + ,  Sida diinteena suubani  inoo sheegtay waxay tiri dadkii Alle iyo Nebigiisa rumeeyow  markaad dumarka furaysaan “ciddad bixiya”,furriinku labada dhinacba waa ka yimaadaa,mar  haweenayda ayaa codsata in la furo,marna  xagga ninka ayey ka timaadaa haddaba waa maxay ciddad?

Ciddad “ waa ilaa waqti  3 bilood ku siman arrin socotay ama bilaabmaysa lagu ogaan karo in arrinkaasi shaqeeyey ama loo baahanyahy in go’aan kale laga qaato”3daa bilood gudahooda waxaa la eegayaa inay soo baxaan dhawr calaamadood oo ay ka mid yihiin : a- in gabadha uur ku soo baxo waayo gabadhu ma furmayso haddii ay uur leedahay, b- diintu waxay kaloo ina faraysaa Illaahay ka baqa,dumarkana  guryaha haka saarina,iyaguna yaanay ka bixin muddadaa cayiman waayo  waxaa dhici kara waxyaabo aan idinku ogaan karin oo waxaa laga yabaa in Illaahay labada qof qalbiyadooda isu soo jeediyo,wixii horena ka saaro.(waxaad ka fiirin kartaan suuradda 65aad aayadeeda   1aad). Gaaladuna way isticmaashaa Ciddada sida markay ku siinayaan shaqo waxay ku gelinayaan 3bilood oo ay rabaan inay ka baaraan degaan  inay kaa dhigaan shaqaale rasmi ah iyo inkale.

Waxaas oo dhan waxaan uga socdaa Khatumo 3dii bilood way dhaaftaye maxay qabatay? Maxayse qaban? Waddo cadse ma haysaa? Khatumo waxaa loo idmaday inay qabanayso hawshii ay Puntland qabanwayday oo Lascanod iyo dhulkii ayey xoraynaysaa,laakiin waxay noqotay mid loolan siyaasadeed kaga jirta Mogadishu iyo Nairobi oo dhinac isaga leexisay  Lascanod iyo arimaheedii, iyo weliba wacyigelintii iyo isu soo  dhirindhirintii iyo isu soo dhoweyntii dadkii kala baadiyoobay.

Waxba  yaynaan Riwaayaddii Qabyo 2 isu dhigin , bal taariikhda eega iyo qarniga la marayo ma wax indhaha laga qarsan karaa,Telephone ma leh,Tiindho(xafiis) ma leh,Saldhig police ma leh,Sharci iyo dastuur ma leh,Xildhibaano ma leh IWM, waxayse leedahay  3 madaxweyne oo mid walba jeebkiisu xafiis u yahay,waa maxay maamulka noocaas ahi? waxaa fiican intaad been ku seexan lahayd runta oo ku dakharta, innagoo ogayn sidii lagu sameeyey qofkastoo qaan-gaadh ahina markhaatiga ka ahaa: Talo xumadii, Indha-iska-tuurkii, Istabcayntii , Isjujuubkii, Is-af-duubkii, Isu joojinwaagii, Ciidan-isku-xeerkii, Isimada la dirirkii, Cidla-isu-jahayntii, Dan iyo run iska xoorkii, Caadifaddii jaan, Caashaq-ku-dhaashigii, Dagaalada ka orodkii, Dano kale ku cararkii, Magaceenii diidkii(darwishland,Darwish state of Somalia)IWM,lama soo koobi karo wixii Taleex ka dhacay. Rabbi wuxuu igu ogyahay Lascanod way ka sii dartaye kamay soo rayn,Lascanod way sii fogaataye kamay soo dhowaan,Lascanod oo laga sii baqo mooyee laguma sii dhiiran, waxaadba moodaa in afka iyo uurkuba leeyihiin  Lascanod sideedaa ha ahaato reer Buhoodlana yey ledin.

Waxaanse aad ula sii yaabaa “U xiniinyo weynaanta Garowe iyo 3jeer abhinta Hargaysa ”,waxaan odhan lahaa haddii qori cabbaysni jiro meeshuu istaahilo ha lagu rido,waxayna ila tahay qofna qofkale ama cidkale ma jeclaysiin karo mana nebcaysiin karo wuxuu doono.

2- Fallaagada yar ee boqor Abdillahi xaska u gashay waxay fajac iyo filanwaa ku reebtay dad badan oo qoyskiisa ah iyo Dhulbahante badan oo raas walba leh nimankaas boqorka beent ku liiliijinaya waxaa la odhan karaa goosan yar oo ay isticmaashay Budhcad Saxaafadeed Asqaysan,haysana aqlabiyada reerka boqorku ka soo jeedo waxaana markiiba caddeeyey odoyaash  ka hadlay ee genefka ku dhuftay  ra’yigoodii gaadmada ahaa.

Waxaase ammaan mudan  qofka  ama isimka aragtidiisa ama mowqifkiisa caddaysta  waxaase ugu daran kuwa ku nool Beerka jecli  Xaydha jecli,  midna hala ogaado boqorku ma aha sidii xildhibaan marna la doorto marna la rido,welina lama hayo meel reerkaasi  isugu yimid oo ku shiray, odoyaasha beesha Hayaag  mahadnaq ayey mudan yihiin.

3- Kooxaha diidan ansixinta dastuurka qabyada ah ee Federaalka, mid waa la garan karaa qodobkaas iyo qodobkaas  ayaa xuquuqdayda ama diinta ka soo horjeeda ee hala saxo,laakiin dastuur ma rabno waa waxaan loo dulqaadan karayn waxayna taasi ka turjumaysaa  aqoon la’aant dastuurku wuxuu yahay ka haysata iyo in dalku mugdi iyo dhibaato ku sii jiro,dadkaasi waxay u baahan yihiin inay tagaan dhakhtarka xayawaanka lagu daryeelo(the Animal’s Hospital to get treatment) cidduu doono Somali haka ahaado.

4         Daba-shabeelinta iyo dib u gurashada Somaliland waa mayadii lagu yaqiin,waana mid la filayey,bulshada caalamku waxay tiri Somaliyey wada hadla,maysan  odhan koonfur iyo wuqooyi u wada hadla waxaana macnuhu udhacayaa inta Somalinimada diidan iyo inta Somalinimada ogol u wada hadla ,beelaha wuqooyi dega  eega reer Las-anod,reer Las-qorey,iyo reer Boorame dhammaan waxay jecel yihiin midnimada Somalia iyo inaan dalka la kala qoqobin.

Ma garbaa amase xaqbaa nin Somalidiid ah ayaa metelaya nin Somalidoon ah,aniga hadalkaasi wuxuu ila yahay hadal Fircooni ah,maskaxda binu-Adamkuna way ka biyo-diidaysaa, beel qudha ayaa beelaha kale oo dhan khasbaysa,Fircoon oo Illaah abuuray ayaa Illaah sheegtay hadal hadduu isugu jiro been iyo islaweyni waa hadal Fircoonia ah.

Dawladda Federaaka ah waxaan ku buurinaynaa inay go’aamadeedii ku adkaysato oo hal beel  ku khasbin bedel hebel ,hebelna bedel, loomana baahna wada hadal degdeg ah waqtigan adag Siilaanyo  iyo kooxdiisuna nabadda iyo wanaaga isma yaqaaniin, Halaga dhursugo beesha kale ee xukunka qabsandoonta,iyadaa runta uga dhowe.

Waxaa hadal igaga dhan yahay kolley Dhagaati ku tahay soo hela Irbad Dun la geliyey, runtuna nin walba kama qosliso.

ByAbdirizak Dalmar